KWALIFIKACJA MEC5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 18.
Na podstawie oznaczeń zamieszczonych na rysunku określ sposób ustalenia i zamocowania odkuwki.
Ilustracja przedstawia przekrój techniczny elementu mechanicznego, prawdopodobnie odkuwki, w kontekście egzaminu zawodowego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Cyfra 3 przy symbolu docisku wskazuje uchwyt trójszczękowy, a wypełniony trójkąt ze strzałką oznacza miejsce i kierunek zamocowania.
Daszek (odwrócone V) na powierzchni otworu oznacza ustalenie na trzpieniu cylindrycznym, więc prawidłowe jest mocowanie w uchwycie mechanicznym trójszczękowym z trzpieniem stałym.

Pełne wyjaśnienie:

W tym zadaniu trzeba rozdzielić dwie funkcje: ustalenie (bazowanie, czyli nadanie przedmiotowi jednoznacznego położenia) oraz zamocowanie (unieruchomienie siłą docisku).

Na rysunku widoczne są dwa kluczowe oznaczenia technologiczne:

  • Wypełniony trójkąt ze strzałką – oznacza punkt zamocowania i kierunek działania siły docisku. Obok znajduje się cyfra 3, która informuje o liczbie szczęk, czyli o zastosowaniu uchwytu trójszczękowego. To typowe mocowanie detali obrotowych, gdzie szczęki równomiernie rozkładają siłę docisku na obwodzie.
  • Znak w kształcie odwróconej litery V (daszek) na powierzchni otworu – oznacza ustalenie na trzpieniu cylindrycznym. Oznacza to, że detal ma być pozycjonowany przez współpracę otworu z trzpieniem (w praktyce: trzpień stały/ustalający), co zapewnia dobre osiowanie elementu.

Dlatego poprawne jest rozwiązanie: "W mechanicznym uchwycie trój szczękowym z trzpieniem stałym." Uchwyt trójszczękowy realizuje docisk, a trzpień przechodzący przez otwór zapewnia ustalenie osiowe/współosiowość.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe z typowych powodów:

  • Opcja z zabierakiem samozaciskającym miesza pojęcia: zabierak służy głównie do przenoszenia momentu (zwłaszcza przy toczeniu między kłami), a nie wynika z pokazanego symbolu docisku trójszczękowego.
  • Opcja z hydraulicznym uchwytem wymagałaby oznaczeń właściwych dla docisku hydraulicznego; dodatkowo na rysunku wskazano ustalenie na trzpieniu, a nie typowy układ "między kłami".
  • Opcja z kłem stałym jest sprzeczna z oznaczeniem w otworze: kieł współpracuje z nakiełkiem stożkowym na czole, natomiast tu wskazano bazowanie w otworze na trzpieniu cylindrycznym.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze szukaj najpierw informacji o liczbie szczęk (cyfra przy symbolu) i rozpoznaj, czy bazą jest otwór (trzpień), czy nakiełek (kieł).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Cyfra przy symbolu zamocowania oznacza liczbę elementów dociskających. W tym typie oznaczeń "3" wskazuje na uchwyt trójszczękowy. Dzięki temu operator wie, że docisk ma być realizowany przez trzy szczęki rozmieszczone równomiernie.
Ustalenie na trzpieniu wiąże się z bazowaniem w otworze cylindrycznym (symbol umieszczony na powierzchni otworu). Kieł dotyczy podparcia w nakiełku stożkowym na czole detalu. Jeśli rysunek wskazuje otwór jako bazę, wybierasz trzpień, nie kieł.
Uchwyt trójszczękowy zapewnia szybkie i symetryczne zaciskanie detali o kształcie zbliżonym do walca. Trzy szczęki rozkładają siłę docisku równomiernie, co pomaga ograniczyć bicie i ułatwia uzyskanie współosiowości podczas toczenia.
Trzpień stały pełni funkcję ustalającą: współpracuje z otworem detalu i precyzyjnie wyznacza położenie osi. Dzięki temu detal jest powtarzalnie pozycjonowany, a uchwyt (np. trójszczękowy) może skupić się na funkcji zamocowania, czyli docisku.
Nie wprost. Zabierak jest kojarzony głównie z przeniesieniem momentu przy toczeniu między kłami. W zadaniu, gdzie symbole wskazują uchwyt trójszczękowy i ustalenie w otworze na trzpieniu, zastosowanie zabieraka nie odpowiada pokazanej metodzie zamocowania i ustalenia.
Kieł obrotowy stosuje się, gdy trzeba podeprzeć długi lub wiotki detal, aby ograniczyć ugięcie podczas toczenia. Warunkiem jest zwykle przygotowany nakiełek na czole. Jeśli na rysunku bazą jest otwór i wskazano trzpień, to nie jest to typowy przypadek doboru kła.
Wypełniony trójkąt wskazuje punkt zamocowania, a strzałka pokazuje kierunek przyłożenia siły docisku. To informacja dla operatora, gdzie i jak ma działać element zaciskający (np. szczęki uchwytu) w czasie obróbki.
Najczęściej myli się trzpień z kłem, bo oba dotyczą "osiowania", ale pracują z inną powierzchnią (otwór vs nakiełek). Drugim błędem jest ignorowanie cyfry przy symbolu (np. "3"), która niesie kluczową informację o rodzaju uchwytu.
Ustalenie decyduje o tym, gdzie detal znajduje się względem osi obróbki (geometria i bazy), a zamocowanie decyduje, czy detal się nie przesunie pod siłami skrawania (bezpieczeństwo i stabilność). Pomylenie tych funkcji prowadzi do złego doboru oprzyrządowania.
Ćwicz rozpoznawanie symboli ustalenia i zamocowania na rysunkach oraz kojarzenie ich z realnym oprzyrządowaniem: uchwyty (trójszczękowy, czteroszczękowy), trzpienie, kły, podtrzymki. Warto też powtarzać definicje baz i analizować, która powierzchnia detalu jest bazą technologiczną.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 33% zdających egzamin. bardzo trudne

Źródła:

  • PN-ISO 3952 (norma dotycząca symboli ustalenia i zamocowania na rysunkach technologicznych) – cytowana w kontekście zadania
  • PN-EN ISO 1101 (GPS – tolerancje geometryczne i odniesienia bazowe) – cytowana w kontekście zadania

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii obróbki skrawaniem: rozdziały o bazowaniu i mocowaniu
  • Zadania ćwiczeniowe z odczytu rysunku technologicznego (symbole ustalenia i zamocowania)
  • Instrukcje/DTR uchwytów tokarskich: mechanicznych i hydraulicznych (zasada działania, nazewnictwo)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego