KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 26.
Na podstawie przedstawionego na rysunku wyglądu panelu czołowego i diagramu działania przekaźnika czasowego, określ, w jakim położeniu należy ustawić pokrętło wyboru funkcji pracy, aby uzyskać cykliczne opóźnienie załączania.
Ilustracja przedstawia panel czołowy przekaźnika czasowego modelu PCU-511 oraz diagram działania funkcji czasowych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Cykliczne opóźnienie załączania oznacza, że wyjście włącza się w powtarzających się cyklach, ale każdorazowo po upływie zadanego czasu od impulsu/zmiany stanu sterowania. Zgodnie z diagramem pracy i oznaczeniami na panelu tę funkcję odpowiada ustawieniu pokrętła w położeniu D.

Pełne wyjaśnienie:

Przekaźnik czasowy może realizować różne tryby pracy, a ich rozróżnienie opiera się na diagramie czasowym (zależność wejścia sterującego, odmierzania czasu oraz stanu wyjścia).

Cykliczne opóźnienie załączania to tryb, w którym urządzenie pracuje powtarzalnie (cykle), ale istotną cechą jest to, że załączenie wyjścia nie następuje natychmiast po pojawieniu się warunku startu cyklu, tylko po upływie ustawionego czasu. W praktyce na wykresie rozpoznaje się to po tym, że w każdym cyklu występuje odcinek "czekania" (odmierzanie), dopiero potem pojawia się stan załączenia na wyjściu.

W tym zadaniu rozstrzygające jest bezpośrednie przyporządkowanie: pozycja pokrętła na panelu czołowym odpowiada konkretnej funkcji pokazanej na diagramie. Skoro na rysunku funkcja "cykliczne opóźnienie załączania" jest przypisana do położenia D, to właśnie to ustawienie należy wybrać.

Pozostałe położenia pokrętła są niepoprawne, bo odpowiadają innym przebiegom czasowym:

  • Jedno z ustawień może odpowiadać opóźnieniu wyłączania (wyjście utrzymuje się po zaniku sterowania), co daje inny "kształt" wykresu.
  • Inne ustawienie może oznaczać pracę cykliczną bez opóźnienia załączania (wyjście przełącza się naprzemiennie bez fazy zwłoki na starcie cyklu).
  • Możliwy jest też tryb jednorazowy (monostabilny), który nie ma powtarzalnych cykli.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw odczytaj, czy funkcja jest cykliczna (powtarzalność), a dopiero potem sprawdź, czy opóźnienie dotyczy załączenia czy wyłączenia. To minimalizuje pomyłki między bardzo podobnymi trybami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik czasowy to element automatyki, który zmienia stan styków wyjściowych po upływie nastawionego czasu. Pozwala realizować opóźnienia, podtrzymania i cykle pracy. W praktyce stosuje się go do sekwencji załączania urządzeń, odciążenia rozruchu oraz automatyzacji prostych procesów.
Opóźnienie załączania oznacza, że po pojawieniu się sygnału startu wyjście nie włącza się od razu, tylko po odmierzeniu nastawionego czasu. Na wykresie widać najpierw fazę odmierzania, a dopiero potem zmianę stanu wyjścia. To inny przebieg niż opóźnienie wyłączania.
Funkcja cykliczna oznacza pracę powtarzalną: przekaźnik na przemian włącza i wyłącza wyjście w kolejnych okresach. Cykle mogą być symetryczne lub różne czasowo (czas pracy i przerwy). Kluczowe jest to, że przebieg się powtarza, a nie występuje jednorazowo.
W cyklicznym opóźnieniu załączania zwłoka pojawia się przed każdym włączeniem wyjścia w cyklu. W cyklicznym opóźnieniu wyłączania zwłoka dotyczy momentu wyłączenia (wyjście pozostaje jeszcze aktywne przez czas T). Na diagramie różnią się tym, gdzie występuje odcinek odmierzania.
Najpierw rozpoznaj, które linie dotyczą wejścia sterującego, a które wyjścia. Potem sprawdź, czy przebieg się powtarza (cykl), oraz gdzie jest odmierzanie czasu T (przed załączeniem czy przed wyłączeniem). Na końcu dopasuj ten przebieg do symbolu/położenia pokrętła na panelu.
Panel pokazuje, jak użytkownik wybiera funkcję (np. pozycje A–D), a diagram pokazuje, co dana funkcja robi w czasie. Dopiero zestawienie obu informacji pozwala jednoznacznie wskazać poprawne ustawienie pokrętła. Bez diagramu łatwo pomylić tryby o podobnych nazwach.
Zwykle nie. Producenci różnie oznaczają funkcje (litery, ikony), a tryby mogą być podobne. Poprawna metoda to odczyt przebiegu na diagramie i dopasowanie go do opisu funkcji. Strzelanie "na logikę" zwiększa ryzyko pomylenia opóźnienia załączania z opóźnieniem wyłączania.
Najczęstsze błędy to: zamiana pojęć "załączania" i "wyłączania", ignorowanie tego, że tryb jest cykliczny, oraz nieuwzględnienie, od którego zbocza sygnału startuje odmierzanie. Pomaga zasada: najpierw cykl (powtarzalność), potem miejsce zwłoki (przed ON czy przed OFF).
Stosuje się je tam, gdzie urządzenie ma pracować okresowo, ale nie natychmiast po starcie, np. by zapewnić czas stabilizacji lub bezpieczeństwa procesu. W układach pomocniczych może to dotyczyć okresowego sterowania elementami wykonawczymi w szafach sterowania, gdzie liczy się powtarzalność i kontrola czasów.
Ćwicz rozpoznawanie przebiegów: opóźnienie załączania, opóźnienie wyłączania, impuls, cykl. Ucz się czytać piktogramy na panelach i zawsze łącz je z diagramem. Dobrą praktyką jest rysowanie własnych wykresów dla każdej funkcji i porównywanie ich z kartami katalogowymi.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Cykliczne opóźnienie załączania oznacza, że wyjście włącza się w powtarzających się cyklach, ale każdorazowo po upływie zadanego czasu od impulsu/zmiany stanu sterowania."

Źródła:

  • IEC 61812-1: Time relays for industrial and residential use — Part 1: Requirements and tests (norma ogólna dotycząca przekaźników czasowych)
  • PN-EN 61812-1 (odpowiednik krajowy normy dla przekaźników czasowych; wymagania i badania)
  • IEC 60947-5-1: Low-voltage switchgear and controlgear — Part 5-1: Control circuit devices and switching elements (kontekst urządzeń sterowniczych)

Materiały:

  • Instrukcje i karty katalogowe przekaźników czasowych (sekcje: funkcje pracy, diagramy czasowe)
  • Podręczniki z podstaw automatyki/sterowania (temat: elementy automatyki, przekaźniki i układy czasowe)
  • Zestawy zadań z odczytu wykresów czasowych i symboli na panelach urządzeń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego