KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 9.
Na podstawie przedstawionego schematu wskaż, która z poniższych usterek może być przyczyną braku cyklicznego załączania i wyłączania cewki elektrozaworu Y1 po naciśnięciu przycisku S0.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu sterowania, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Cewka elektrozaworu Y1 jest zasilana przez styk NC -K3:21-22 przekaźnika czasowego.
Jeśli cewka -K3 jest uszkodzona, przekaźnik nie zadziała czasowo, a jego styki nie będą cyklicznie przełączać obwodu Y1. W efekcie nie wystąpi rytmiczne załączanie i wyłączanie cewki Y1 po starcie układu przyciskiem S0.

Pełne wyjaśnienie:

Układ na schemacie realizuje cykliczne załączanie i wyłączanie cewki elektrozaworu Y1 (generator impulsów / multiwibrator astabilny w wersji przekaźnikowej). Po naciśnięciu S0 uruchamiany jest obwód zasilania generatora przez przekaźnik K1 (z podtrzymaniem na styku 13-14), dzięki czemu układ pozostaje w pracy bez trzymania przycisku.

Elementem, który bezpośrednio "tnie" zasilanie Y1, jest styk NC -K3:21-22. Ponieważ jest to styk rozwierny (NC), w stanie spoczynkowym przewodzi, a po wzbudzeniu cewki K3 otwiera się i odłącza zasilanie Y1. W poprawnie działającym cyklu przekaźniki K2 i K3 naprzemiennie się wzbudzają i zwalniają (z wykorzystaniem opóźnień), co powoduje okresowe otwieranie i zamykanie -K3:21-22, a więc okresowe wyłączanie i załączanie Y1.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź: uszkodzenie cewki przekaźnika czasowego -K3?
Jeżeli cewka K3 jest uszkodzona, przekaźnik czasowy nie może się wzbudzić, więc jego styki czasowe nie zmienią stanu. Skoro Y1 jest zasilany przez -K3:21-22, brak pracy K3 oznacza brak cyklicznego przełączania zasilania Y1 (układ nie "generuje" impulsów na obciążeniu).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Uszkodzenie przycisku S1 (STOP, zwykle NC) typowo powoduje brak możliwości podtrzymania/uruchomienia lub stałe zatrzymanie układu, a nie specyficzny objaw "braku cyklicznego przełączania" przy działającym torze wykonawczym. To inny mechanizm awarii.
  • Uszkodzenie zestyku -K1:13-14 dotyczy obwodu podtrzymania. Jego awaria skutkuje tym, że po puszczeniu S0 układ nie utrzyma zasilania (zatrzyma się), czyli problemem jest utrzymanie pracy, a nie sama logika cyklu K2/K3 przy działającym podtrzymaniu.
  • Uszkodzenie cewki -K2 zakłóci współpracę w generatorze, ale Y1 jest przełączany stykiem -K3:21-22. W tym zadaniu wskazujemy usterkę, która bezpośrednio uniemożliwia czasowe przełączanie styku zasilającego Y1, a takim elementem jest K3.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o "braku cyklicznego załączania" najpierw znajdź na schemacie który styk faktycznie zasila odbiornik (tu: Y1), a dopiero potem analizuj, która cewka steruje tym stykiem i odpowiada za zmianę jego stanu w czasie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To układ, który sam wytwarza sygnał cykliczny (prostokątny) przez naprzemienne wzbudzanie i zwalnianie przekaźników. W wersji elektromechanicznej wykorzystuje zwykle dwa przekaźniki, w tym czasowe, aby uzyskać powtarzalne włączanie/wyłączanie odbiornika (np. elektrozaworu).
Należy prześledzić tor zasilania Y1 od L+ do L- i znaleźć styk włączony szeregowo z cewką Y1. Ten styk jest "elementem wykonawczym" dla Y1. W tym typie zadań to zwykle styk przekaźnika czasowego (np. NC 21-22), który okresowo otwiera i zamyka obwód.
Jeśli cewka przekaźnika czasowego jest uszkodzona, przekaźnik nie może się wzbudzić, więc jego styki nie zmienią położenia po zadanym czasie. Bez przełączania styków nie ma "impulsów" w obwodzie odbiornika. Skutek: brak rytmicznego włączania/wyłączania, mimo naciśnięcia START.
NC (normalnie zamknięty) oznacza, że w stanie spoczynkowym przekaźnika styk przewodzi, a po wzbudzeniu cewki zostaje rozwarty (przestaje przewodzić). W praktyce taki styk może odłączać zasilanie odbiornika, gdy przekaźnik zadziała, co jest często używane do realizacji przerw w cyklu pracy.
Podtrzymanie polega na tym, że po krótkim naciśnięciu przycisku START przekaźnik K1 załącza swój styk 13-14, który "przejmuje" zasilanie cewki K1. Dzięki temu po puszczeniu START układ nadal pracuje, aż do przerwania obwodu (np. przyciskiem STOP lub awarią toru podtrzymania).
Może, ale zwykle objaw jest inny: przycisk STOP (NC) po uszkodzeniu często przerywa obwód sterowania i uniemożliwia uruchomienie lub podtrzymanie pracy całego układu. Wtedy problemem jest "układ nie startuje/nie trzyma", a nie selektywnie "brak cyklicznego przełączania" samego elektrozaworu.
Najpierw ustal, który przekaźnik przełącza obwód odbiornika (tu: Y1). Jeśli Y1 jest w szeregu ze stykiem przekaźnika K3, to K3 jest krytyczny dla zmian stanu Y1. Awaria K2 zaburzy współpracę w generatorze, ale diagnozę zaczyna się od elementu bezpośrednio sterującego zasilaniem odbiornika.
Najczęściej są to procesy wymagające rytmicznej pracy: dozowanie cieczy, okresowe odpowietrzanie, napełnianie zbiorników z przerwami, cykliczne sterowanie siłownikami pneumatycznymi w automatyce przemysłowej. Częstotliwość cyklu ustala się przez nastawy czasowe przekaźników.
To częsty błąd, bo uczniowie pamiętają skrót, ale nie odnoszą go do "stanu spoczynkowego" cewki na schemacie. Dodatkowo w układach czasowych dochodzi opóźnienie, co utrudnia wyobrażenie przebiegu. Pomaga zasada: najpierw określ stan bez zasilania cewki, dopiero potem stan po jej wzbudzeniu.
  1. Znajdź styk w szeregu z Y1 (co faktycznie włącza/wyłącza).
  2. Ustal, która cewka steruje tym stykiem.
  3. Sprawdź, czy tor startu i podtrzymania zasila generator.
  4. Oceń, czy elementy czasowe mogą przełączyć styki (awaria cewki, brak zasilania, przerwany styk).
info

Statystycznie 62% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "W efekcie nie wystąpi rytmiczne załączanie i wyłączanie cewki Y1 po starcie układu przyciskiem S0."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty szkolne z elektrotechniki i automatyki przekaźnikowej (dział: styki NO/NC, przekaźniki czasowe)
  • Instrukcje i karty katalogowe przekaźników czasowych (opóźnienie załączania/wyłączania, symbole na schematach)
  • Ćwiczenia z czytania schematów sterowania: podtrzymanie, STOP NC, START NO, obwody wykonawcze

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego