KWALIFIKACJA MEC5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 23.
Na podstawie rysunku oraz podanych odchyłek określ wymiar średnicy mieszczący się w granica tolerancji.
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny części mechanicznej, prawdopodobnie wałka, z zaznaczoną średnicą nominalną oraz
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymiar średnicy jest zgodny z tolerancją, jeśli mieści się między wymiarem dolnym i górnym.
Najpierw z rysunku odczytuje się wymiar nominalny oraz odchyłkę dolną i górną, następnie wyznacza granice: nominalny + odchyłka dolna oraz nominalny + odchyłka górna. Wartość 38,02 mm mieści się w tym przedziale, a pozostałe są poza nim.

Pełne wyjaśnienie:

Aby wskazać średnicę "mieszczącą się w granicach tolerancji", trzeba potraktować tolerancję jako przedział dopuszczalnych wartości. Ten przedział wyznaczają wymiary graniczne, czyli:

  • wymiar dolny = wymiar nominalny + odchyłka dolna,
  • wymiar górny = wymiar nominalny + odchyłka górna.

Kluczowy etap to poprawny odczyt z rysunku technicznego: jaki jest wymiar nominalny średnicy oraz jakie są podane odchyłki (z uwzględnieniem znaków "+" i "−"). Dopiero potem porównuje się każdą z podanych w odpowiedziach wartości z otrzymanym przedziałem. Wartość 38,02 mm spełnia warunek, bo jest nie mniejsza od granicy dolnej i jednocześnie nie większa od granicy górnej.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Wariant 37,98 mm sugeruje typową pomyłkę: zejście poniżej dolnej granicy (np. przez nieuwagę na znak odchyłki albo przesunięcie przecinka). Wariant 37,75 mm jest wyraźnie oddalony od poprawnego zakresu i odpowiada sytuacji, gdy detal byłby zbyt mały (zwykle dyskwalifikuje to część w montażu, bo może powstać nadmierny luz lub brak właściwego pasowania). Wariant 38,28 mm to z kolei przekroczenie górnej granicy, czyli detal jest "za duży" (ryzyko braku możliwości montażu lub konieczności dodatkowej obróbki).

Wskazówka egzaminacyjna: po wyznaczeniu wymiarów granicznych zapisz je jako nierówność, np. dolny ≤ d ≤ górny. Potem każdą odpowiedź sprawdzaj jak w teście "należy do przedziału" — to ogranicza błędy wynikające z pośpiechu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wymiary graniczne to dwie wartości, między którymi może się mieścić rzeczywisty wymiar elementu: wymiar dolny i wymiar górny. Liczy się je z wymiaru nominalnego i odchyłek: nominalny + odchyłka dolna oraz nominalny + odchyłka górna.
Najpierw odczytaj z rysunku wymiar nominalny średnicy oraz odchyłkę dolną (często "−…") i górną ("+…"). Potem policz: dolny = nominalny + odchyłka dolna, górny = nominalny + odchyłka górna. Otrzymujesz przedział dopuszczalnych wartości.
Bo zgodność oznacza jednocześnie brak przekroczenia od dołu i od góry. Detal może być "za mały" (poniżej dolnej granicy) albo "za duży" (powyżej górnej granicy). Sprawdzenie tylko jednej strony prowadzi do częstych błędów w ocenie przydatności części do montażu.
Najczęściej myli się znak odchyłki (plus z minusem), zamienia odchyłkę górną z dolną albo błędnie interpretuje zapis dziesiętny (np. 0,02 vs 0,2). Błąd robi też automatyczne "±", gdy odchyłki nie są symetryczne.
Tak, jeśli wymaganie nie mówi inaczej, wartości graniczne są zwykle dopuszczalne. To znaczy, że wymiar równy dokładnie dolnej lub górnej granicy nadal spełnia tolerancję. Na egzaminie warto zapisać nierówność w postaci: dolny ≤ d ≤ górny.
Po obliczeniu wymiarów granicznych porównaj liczbę z przedziałem. Jeśli jest mniejsza niż dolny — odpada. Jeśli większa niż górny — odpada. Jeśli jest pomiędzy (lub równa granicom) — spełnia tolerancję. To prosta kontrola "należy/nie należy do przedziału".
Odrzuca się go, gdy średnica nie zapewnia prawidłowego pasowania: zbyt mała powoduje nadmierny luz, a zbyt duża może uniemożliwić montaż lub doprowadzić do zatarcia. W praktyce decyzja zależy od dokumentacji technicznej i wymagań na dany węzeł montażowy.
Najczęściej używa się suwmiarki (kontrola zgrubna), mikrometru zewnętrznego (dokładniej dla wałków) oraz średnicówek/czujników dla otworów. W warsztacie spotyka się też sprawdziany graniczne (GO/NOGO), które szybko weryfikują zgodność z granicami tolerancji.
Tolerancja jednostronna ma odchyłkę tylko w jedną stronę (np. 0 / −0,02), a druga granica pokrywa się z wymiarem nominalnym. Dwustronna ma odchyłki po obu stronach (np. +0,01 / −0,01). Na rysunku trzeba zawsze czytać oba zapisy, a nie zakładać "±".
Ćwicz schemat: odczyt z rysunku → obliczenie granic → sprawdzenie przedziału. Zrób kilkanaście zadań z różnymi znakami odchyłek i różnymi miejscami po przecinku. Pomaga też nawyk zapisywania wyniku jako nierówności oraz kontrola, czy obie granice mają sens liczbowy.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Wartość 38,02 mm mieści się w tym przedziale, a pozostałe są poza nim."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z rysunku technicznego maszynowego (tolerancje i pasowania)
  • Materiały szkolne z metrologii warsztatowej (wymiary graniczne, odchyłki)
  • Normy i tablice tolerancji i pasowań (system ISO dla tolerancji wymiarów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego