KWALIFIKACJA TKO6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 39.
Na podstawie wykresu określ maksymalną prędkość lokomotywy prowadzącej skład o masie Gw równej 800 ton na wzniesieniu 14‰.
Ilustracja przedstawia wykres charakterystyki trakcyjnej lokomotywy typu 301Db serii SP45.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź "20 km/h", ponieważ po odczytaniu z załączonego wykresu wartości dla masy składu Gw = 800 t oraz wzniesienia 14‰ otrzymuje się maksymalną prędkość właśnie na poziomie 20 km/h.
Pozostałe prędkości nie odpowiadają temu punktowi na wykresie.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie polega na odczycie (a nie obliczeniu) maksymalnej prędkości z załączonego wykresu dla dwóch warunków pracy pociągu: masy składu Gw = 800 t oraz wzniesienia 14‰. W praktyce taki wykres przedstawia zależność dopuszczalnej/osiągalnej prędkości od masy pociągu i profilu linii (pochylenia), czyli ograniczenia wynikające z możliwości trakcyjnych.

Aby uzyskać wynik, należy:

  • odnaleźć na wykresie wartość odpowiadającą 800 t (na osi masy lub na krzywej/rodzinie krzywych opisanych masą),
  • odnaleźć warunek wzniesienia 14‰ (na odpowiedniej osi lub jako zestaw krzywych dla danego pochylenia),
  • wyznaczyć punkt odpowiadający jednocześnie obu warunkom (często jest to przecięcie krzywych lub odczyt z siatki),
  • z tego punktu odczytać maksymalną prędkość.

Właściwy odczyt prowadzi do wartości 20 km/h, dlatego odpowiedź "20 km/h" jest poprawna.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne? Prędkości "45 km/h", "65 km/h" i "100 km/h" są znacząco większe, a więc odpowiadałyby innym warunkom niż podane w pytaniu (np. mniejszej masie, mniejszemu wzniesieniu lub innemu wykresowi/pojazdowi). W kontekście wzniesienia 14‰ i dużej masy 800 t typowym błędem jest odczyt z sąsiedniej krzywej albo pomylenie skali osi, co zawyża wynik.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź jednostki (‰ i t) oraz to, czy odczytujesz maksymalną prędkość dla danych warunków, a nie wartość z innego zakresu wykresu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Znajdź na wykresie warunek masy (np. 800 t) i warunek pochylenia (np. 14‰), a następnie odczytaj prędkość w punkcie odpowiadającym jednocześnie obu wartościom. Zawsze sprawdź opisy osi i jednostki oraz to, czy wykres dotyczy tej samej lokomotywy/trybu pracy.
Wzniesienie 14‰ oznacza, że na 1000 m długości toru wysokość rośnie o 14 m. Taki parametr wpływa na opory ruchu pociągu: im większe wzniesienie i większa masa, tym mniejsza prędkość możliwa do utrzymania przy danych możliwościach trakcyjnych.
W zadaniach z trakcji Gw zwykle oznacza masę brutto składu (pociągu), czyli masę całego pociągu wraz z ładunkiem. Dokładne znaczenie zależy od opisu wykresu. Dlatego przed odczytem trzeba sprawdzić legendę i opisy, aby nie pomylić masy brutto z masą samej lokomotywy.
Większa masa zwiększa siłę potrzebną do pokonania oporów ruchu, a na wzniesieniu dodatkowo rośnie składowa grawitacyjna "ściągająca" pociąg w dół. Przy ograniczonej sile pociągowej lokomotywy skutkiem jest niższa prędkość równowagi, co często przedstawia się właśnie na wykresach zależności.
Jeśli treść mówi "na podstawie wykresu", zazwyczaj wymagany jest odczyt (czasem z prostą interpolacją), a nie liczenie z wzorów. Najważniejsze jest poprawne wskazanie odpowiedniej krzywej/osi i uważne odczytanie wartości. Obliczenia pojawiają się dopiero w zadaniach bez wykresu.
Najczęstsze błędy to: pomylenie skali osi (np. odczyt między podziałkami), wybór sąsiedniej krzywej (np. dla innej masy), nieuwzględnienie, że chodzi o wzniesienie, a nie spadek, oraz odczytanie prędkości "z grubsza" bez sprawdzenia legendy i jednostek.
Oś prędkości jest zwykle opisana jednostką "km/h" lub "v [km/h]". Jeśli wykres ma kilka osi lub złożoną legendę, trzeba odczytać podpisy i legendę (często w ramce). Nie wolno zakładać, że prędkość zawsze jest na osi poziomej—zależy to od konstrukcji wykresu.
Wykorzystuje się je m.in. przy doborze trakcji do ciężkich składów, ocenie zdolności do jazdy na liniach o dużych pochyleniach, analizie eksploatacyjnej i szkoleniu. Pomagają szybko sprawdzić, czy dla danej masy i profilu da się utrzymać określoną prędkość bez przeciążenia pojazdu.
Takie wartości pełnią rolę dystraktorów: mogą pasować do lżejszych pociągów, mniejszych pochyłeń lub innego pojazdu. W zadaniu z dużą masą i wzniesieniem zwykle nie są realne dla maksymalnej prędkości wynikającej z warunków trakcyjnych. Kluczowe jest trzymanie się dokładnie podanych parametrów.
Tak, przybliżenie jest proste: 10‰ to około 1%. Zatem 14‰ to około 1,4%. To przeliczenie pomaga intuicyjnie ocenić "stromość" profilu, ale w zadaniach egzaminacyjnych odczyt z wykresu i tak należy wykonywać w jednostkach podanych w treści (‰).
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw trakcji kolejowej (opory ruchu, pochylenia, charakterystyki lokomotyw)
  • Ćwiczenia z czytania wykresów i nomogramów stosowanych w kolejnictwie
  • Instrukcje/opracowania eksploatacyjne dotyczące parametrów prowadzenia pociągów dla konkretnych typów lokomotyw (jeśli dostępne w szkole/ośrodku)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego