KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 34.
Na podstawie zamieszczonych w tabeli danych łożysk dobierz łożysko do silnika o średnicy wału d = 12 mm i szerokości tarczy łożyskowej B = 12 mm.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi łożysk, co jest istotne w kontekście egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko dobiera się przez jednoczesne dopasowanie średnicy otworu łożyska do średnicy wału d oraz szerokości B do tarczy łożyskowej.
W tym doborze wymagane jest d = 12 mm i B = 12 mm, co spełnia oznaczenie 6301; pozostałe propozycje nie pasują co najmniej jednym z tych wymiarów.

Pełne wyjaśnienie:

Dobór łożyska do silnika wykonuje się tak, aby średnica otworu łożyska (d) była zgodna ze średnicą wału, a szerokość łożyska (B) pasowała do miejsca osadzenia (np. tarczy łożyskowej). W praktyce oznacza to, że nie wystarczy dobrać łożysko "na wał 12 mm" — trzeba jeszcze sprawdzić, czy zmieści się ono osiowo i czy będzie prawidłowo ustalone.

Odpowiedź "6301" jest właściwa, ponieważ dla tej wielkości łożyska typowo występuje otwór d = 12 mm oraz szerokość B = 12 mm, więc spełnia oba warunki z treści zadania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne (typowe mechanizmy pomyłek):

  • "6200" bywa wybierane po skojarzeniu z serią 62xx, ale w praktyce jego wymiary nie odpowiadają jednocześnie d=12 i B=12; często nie pasuje już sam otwór (średnica wału) albo szerokość.
  • "6001" może kusić, bo ma podobne "01" w oznaczeniu i bywa kojarzone z wałem 12 mm, jednak zwykle ma inną szerokość B niż wymagana w zadaniu, więc nie spełnia warunku tarczy łożyskowej.
  • "6700" to inna, węższa grupa łożysk; wybór tej odpowiedzi często wynika z pomylenia serii lub nieuwzględnienia szerokości (B) podczas doboru.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach "na podstawie tabeli" zawsze odhaczaj kolejno wszystkie parametry z treści (tu: d i B). Jeśli choć jeden się nie zgadza, odpowiedź odpada, nawet gdy pozostałe wymiary wyglądają podobnie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Średnicę wału porównuje się z parametrem d (średnica otworu łożyska). W katalogu lub tabeli szukasz łożysk o d równym średnicy wału, np. d = 12 mm. Dopiero potem sprawdzasz pozostałe wymiary, zwłaszcza szerokość B i średnicę zewnętrzną D.
B to szerokość łożyska (wymiar osiowy). Jest kluczowa, gdy łożysko musi zmieścić się w tarczy łożyskowej lub oprawie. Nawet jeśli d pasuje do wału, zbyt duże lub zbyt małe B może uniemożliwić montaż albo pogorszyć ustalenie osiowe.
Bo pasowanie na wał to tylko jeden warunek. Drugim jest dopasowanie do gniazda/oprawy: szerokość B i średnica zewnętrzna D muszą odpowiadać tarczy łożyskowej. Pominięcie B to częsty błąd: łożysko "wejdzie na wał", ale nie będzie pasować w osi lub w obudowie.
Najczęściej są to wymiary: d (otwór), D (średnica zewnętrzna), B (szerokość) oraz oznaczenie łożyska (np. 6001, 6200, 6301). Czasem podaje się też typ (kulkowe zwykłe, skośne) i dodatkowe cechy (np. uszczelnienia).
Zwykle tak, bo podstawowe wymiary graniczne d/D/B są ujednolicone w normach dla łożysk tocznych. Różnice mogą dotyczyć wykonania (np. luz wewnętrzny, koszyk, uszczelnienia), ale sama "wielkość" łożyska o danym oznaczeniu jest standardowa. Na egzaminie zakłada się zgodność z tabelą/normą.
Stosuj prostą regułę: d jak "do wału" (otwór łożyska), a D jak "duża średnica" (zewnętrzna, do gniazda). W zadaniu zwykle podają średnicę wału, więc zawsze szukasz kolumny d, a nie D.
Większa szerokość B bywa potrzebna, gdy konstrukcja tarczy łożyskowej lub układ ustalający wymaga większej powierzchni oparcia i sztywności osiowej. W praktyce wynika to z projektu silnika i miejsca w oprawie. Na egzaminie informacja o B narzuca wybór konkretnej wielkości łożyska.
Najczęściej pojawia się problem montażowy (brak miejsca lub luzy osiowe), a w eksploatacji: niewłaściwe ustalenie wirnika, zwiększone drgania, hałas, przegrzewanie i szybsze zużycie łożyska. W silniku może to skutkować ocieraniem wirnika o stojan lub uszkodzeniem tarczy łożyskowej.
To typowy zabieg egzaminacyjny: oznaczenia są podobne, aby sprawdzić, czy zdający naprawdę dopasowuje konkretne wymiary, a nie strzela "na oko". Różnice między seriami 60xx/62xx/63xx dotyczą m.in. gabarytów i nośności, więc trzeba korzystać z tabel.
Przećwicz czytanie tabel: d/D/B oraz rozpoznawanie serii 60xx, 62xx, 63xx. Ucz się na przykładach z silników (wał, tarcza łożyskowa, oprawa). Na sprawdzianie zawsze sprawdzaj minimum dwa parametry (np. d i B), bo zadania często "łapią" na nieuwadze.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • ISO 15:2017, Rolling bearings — Radial bearings — Boundary dimensions, tablice wymiarów granicznych (d, D, B) dla serii 60/62/63

Materiały:

  • Katalogi producentów łożysk (tabele wymiarów d/D/B dla serii 60, 62, 63)
  • Podstawy budowy maszyn: rozdział o łożyskach tocznych i ich oznaczeniach
  • Materiały dydaktyczne z eksploatacji maszyn elektrycznych: węzeł łożyskowy silnika

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego