KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 5.
Na rycinie przedstawiono mechanizm uwalniania substancji leczniczej
Ilustracja przedstawia schemat mechanizmu uwalniania substancji leczniczej z tabletki dojelitowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tabletka dojelitowa ma otoczkę odporną na kwaśne środowisko żołądka, więc substancja czynna nie uwalnia się od razu po połknięciu. Uwalnianie jest opóźnione i następuje dopiero w jelicie, gdy warunki (zwłaszcza wyższe pH) umożliwiają rozpuszczenie otoczki i uwolnienie leku.

Pełne wyjaśnienie:

Tabletka dojelitowa (postać o opóźnionym uwalnianiu) jest zaprojektowana tak, aby substancja lecznicza nie uwalniała się w żołądku. Osiąga się to przez zastosowanie otoczki dojelitowej, która jest odporna na kwaśne pH i rozpuszcza się dopiero w środowisku o wyższym pH, typowym dla dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Mechanizm przedstawiany na schematach zwykle pokazuje brak uwalniania w żołądku oraz rozpoczęcie uwalniania po przejściu do jelita.

Dlatego odpowiedź "z tabletki dojelitowej." pasuje do mechanizmu, w którym występuje wyraźna faza opóźnienia (brak uwalniania) związana z miejscem w przewodzie pokarmowym, a nie tylko z czasem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do typowego schematu uwalniania dojelitowego?

  • "z tabletki szybko uwalniającej." – uwalnianie natychmiastowe zaczyna się zwykle szybko po kontakcie z płynami żołądkowymi/jelitowymi, bez celowego etapu ochrony przed kwaśnym środowiskiem. Na schemacie mechanizmu dojelitowego kluczowa jest bariera w żołądku.
  • "z tabletki uwalniającej w sposób przedłużony w żołądku." – uwalnianie przedłużone (prolongowane) oznacza spowolnienie uwalniania w czasie (np. dzięki matrycy lub specjalnej otoczce), ale nie jest to to samo co uwalnianie dojelitowe. Co więcej, sformułowanie "w żołądku" stoi w sprzeczności z ideą ochrony przed uwalnianiem w żołądku.
  • "z systemu terapeutycznego działającego na zasadzie pompy osmotycznej." – systemy osmotyczne mają charakterystyczny mechanizm kontrolowanego uwalniania (napływ wody, wytworzenie ciśnienia osmotycznego, wypływ roztworu/suspensji leku przez otwór). To inny typ konstrukcji niż klasyczna otoczka dojelitowa, a schemat działania zwykle akcentuje elementy "pompy", a nie tylko zależność od miejsca i pH.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli na rycinie widać etap "braku uwalniania" w żołądku oraz rozpoczęcie uwalniania dopiero w jelicie, najczęściej chodzi o postać dojelitową (opóźnione uwalnianie). Jeżeli natomiast uwalnianie jest wolne, ale ciągłe od początku, częściej jest to uwalnianie przedłużone.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tabletka dojelitowa to postać leku z otoczką, która chroni zawartość w żołądku i rozpuszcza się dopiero w jelicie. Dzięki temu uwalnianie substancji czynnej jest opóźnione i następuje w miejscu, gdzie warunki (np. pH) sprzyjają rozpuszczeniu otoczki.
Rozgryzanie lub kruszenie niszczy otoczkę dojelitową. W efekcie lek może uwolnić się w żołądku zamiast w jelicie, co może zmniejszyć skuteczność (np. rozkład substancji) albo zwiększyć działania niepożądane, gdy celem była ochrona żołądka.
Najczęściej widać etap braku uwalniania w żołądku, a następnie rozpoczęcie uwalniania dopiero po przejściu do jelita. Kluczowym wyróżnikiem jest zależność od miejsca w przewodzie pokarmowym (opóźnienie), a nie tylko wolniejsze tempo od samego początku.
Uwalnianie dojelitowe jest opóźnione: lek ma nie uwolnić się w żołądku, tylko dopiero w jelicie. Uwalnianie przedłużone jest spowolnione w czasie: lek uwalnia się dłużej, zwykle w sposób bardziej ciągły, ale nie musi być związane z konkretnym odcinkiem przewodu pokarmowego.
Tabletka szybko uwalniająca (natychmiastowa) uwalnia substancję czynną krótko po przyjęciu, bez celowych mechanizmów opóźniania lub długotrwałego kontrolowania. Jej celem jest szybkie osiągnięcie działania, a nie ochrona leku przed kwaśnym pH czy rozciągnięcie uwalniania na wiele godzin.
Założeniem konstrukcji jest uwalnianie w jelicie, ale w praktyce wpływ mogą mieć warunki w przewodzie pokarmowym i sposób podania. Uszkodzenie otoczki, niewłaściwe stosowanie (np. kruszenie) lub nietypowe warunki mogą zmienić miejsce i moment uwalniania.
W systemie osmotycznym woda przenika przez półprzepuszczalną otoczkę, wytwarza się ciśnienie osmotyczne i lek jest wypychany na zewnątrz przez kontrolowany otwór. To mechanizm regulowany konstrukcją systemu, a nie typową "otoczką dojelitową" zależną głównie od pH.
Stosuje się je, gdy trzeba ochronić substancję czynną przed kwaśnym środowiskiem żołądka lub gdy substancja mogłaby podrażniać żołądek. W aptece istotne jest też prawidłowe poinformowanie pacjenta o sposobie przyjmowania i zakazie rozgryzania.
Częstym błędem jest mylenie "opóźnionego" z "przedłużonym" uwalnianiem: uczący się widzą wolniejsze uwalnianie i automatycznie wybierają przedłużone, pomijając kluczowy element – brak uwalniania w żołądku. Inny błąd to wybór "pompy osmotycznej" bez cech konstrukcyjnych tego systemu.
Warto zrobić tabelę porównawczą: natychmiastowe (szybko), opóźnione (djelitowe – start dopiero w jelicie), przedłużone (wolniej w czasie), osmotyczne (mechanizm "pompy"). Do każdego typu dopisz 2–3 cechy rozpoznawcze z rysunków i typowe zalecenia dla pacjenta.
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Tabletka dojelitowa ma otoczkę odporną na kwaśne środowisko żołądka, więc substancja czynna nie uwalnia się od razu po połknięciu."

Materiały:

  • Podręczniki z technologii postaci leku dla technika farmaceutycznego (działy: tabletki powlekane, postacie o modyfikowanym uwalnianiu)
  • Materiały dydaktyczne szkół medycznych dotyczące postaci leku i dróg podania
  • Charakterystyki produktów leczniczych (ChPL) wybranych preparatów dojelitowych – sekcje o sposobie podawania i postaci farmaceutycznej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego