KWALIFIKACJA MEC5 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 35.
Na rysunku ostrza noża tokarskiego strzałką oznaczono
Ilustracja przedstawia fragment ostrza noża tokarskiego, który jest oznaczony strzałką wskazującą na specyficzny element na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Żłobek na powierzchni natarcia to charakterystyczne zagłębienie powstające tam, gdzie spływa wiór i występuje intensywne tarcie oraz wysoka temperatura. Nie jest to stępienie krawędzi ani wykruszenie na samej krawędzi, ani zużycie na powierzchni przyłożenia (tam powstaje pas zużycia).

Pełne wyjaśnienie:

W nożu tokarskim należy rozróżniać dwa podstawowe obszary pracy ostrza: powierzchnię natarcia (po której spływa wiór) oraz powierzchnię przyłożenia (stykającą się z obrabianą powierzchnią). Rodzaj zużycia/uszkodzenia identyfikuje się po miejscu i kształcie śladu.

Odpowiedź "żłobek na powierzchni natarcia" opisuje zagłębienie/wyżłobienie na natarciu (często nazywane zużyciem kraterowym). Powstaje ono wskutek oddziaływania spływającego wióra: tarcia, nacisków oraz podwyższonej temperatury. Taki ślad lokalizuje się na natarciu, a nie bezpośrednio na powierzchni przyłożenia.

Odpowiedź "stępienie głównej krawędzi skrawającej" oznacza zaokrąglenie i "wygładzenie" samej krawędzi; typowo wiąże się ze wzrostem sił skrawania i pogorszeniem jakości, ale na rysunku stępienie dotyczyłoby przede wszystkim linii krawędzi, a nie wyżłobienia na natarciu.

Odpowiedź "wykruszenie krawędzi skrawającej ostrza" to ubytki o charakterze nieregularnych "wyszczerbień" na krawędzi. Mechanicznie jest to pękanie/odłupywanie fragmentów, więc ślad jest poszarpany i leży na krawędzi, a nie jako pojedynczy żłobek na powierzchni natarcia.

Odpowiedź "zużycie głównej powierzchni przyłożenia ostrza" (pas zużycia na przyłożeniu) pojawia się od strony kontaktu narzędzia z obrabianą powierzchnią. Skutkuje m.in. pogorszeniem wymiaru i chropowatości, ale lokalizacja jest inna niż dla żłobka na natarciu.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy strzałka pokazuje ślad na natarciu (wiór) czy na przyłożeniu (kontakt z detalem), a dopiero potem dobieraj nazwę uszkodzenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Powierzchnia natarcia to ta część ostrza, po której podczas skrawania spływa wiór. To na niej występują duże naciski i tarcie wióra, dlatego mogą pojawiać się charakterystyczne ślady zużycia, np. żłobek (krater) w miejscu kontaktu wióra z narzędziem.
Powierzchnia przyłożenia to powierzchnia narzędzia znajdująca się od strony obrabianej powierzchni detalu. Jej zadaniem jest "przyłożenie" ostrza do materiału bez nadmiernego tarcia. Typowym objawem zużycia jest pas zużycia na przyłożeniu, a nie żłobek na natarciu.
Żłobek na natarciu wygląda jak zagłębienie/krater na tej stronie ostrza, po której normalnie spływa wiór. Kluczowe jest położenie: ślad leży na natarciu, nie na powierzchni przyłożenia i nie jest to nieregularny ubytek dokładnie na krawędzi skrawającej.
Powstaje głównie przez tarcie spływającego wióra, wysoką temperaturę oraz naciski w strefie skrawania. Materiał narzędzia ulega stopniowemu zużyciu w miejscu intensywnego kontaktu z wiórem, tworząc charakterystyczne zagłębienie na natarciu.
Stępienie to zwykle stopniowe zaokrąglenie krawędzi (utrata ostrości). Wykruszenie ma charakter nagłych, nieregularnych ubytków i "wyszczerbień" na krawędzi, często wynikających z obciążeń udarowych, drgań lub zbyt dużych parametrów skrawania.
Zużycie przyłożenia zwiększa tarcie między narzędziem a obrabianą powierzchnią, co może pogorszyć chropowatość, powodować nagrzewanie i szybciej tępić ostrze. Często prowadzi też do problemów z utrzymaniem wymiaru, bo narzędzie "pracuje" na większym oporze.
Nie zawsze natychmiast, ale jest sygnałem postępującego zużycia. Decyzja zależy od głębokości żłobka, jakości obrabianej powierzchni, stabilności procesu i wymagań tolerancji. W praktyce ocenia się też siły skrawania, hałas/drgania i jakość wióra.
Najczęstszy błąd to mylenie miejsca zużycia: natarcie z przyłożeniem. Drugi błąd to nazywanie każdego ubytku "wykruszeniem", mimo że wykruszenie dotyczy głównie samej krawędzi i ma poszarpany charakter. Warto zawsze zacząć od lokalizacji śladu.
Zmiany prędkości, posuwu i głębokości skrawania wpływają na temperaturę oraz siły w strefie skrawania. To z kolei może przyspieszać różne formy zużycia. Ogólnie: większa temperatura i tarcie w strefie kontaktu wióra sprzyjają zużyciu na natarciu.
Ucz się na schematach: opanuj nazwy powierzchni (natarcie/przyłożenie) i krawędzi, a potem przypisz do nich typowe ślady zużycia. Dobrą metodą jest powtarzanie w formie fiszek: "gdzie powstaje ślad?" i "jak wygląda?". Na egzaminie zawsze analizuj lokalizację strzałki.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Żłobek na powierzchni natarcia to charakterystyczne zagłębienie powstające tam, gdzie spływa wiór i występuje intensywne tarcie oraz wysoka temperatura."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z obróbki skrawaniem (działy: geometria narzędzia, zużycie ostrza)
  • Materiały dydaktyczne o zużyciu narzędzi: zużycie na powierzchni natarcia i przyłożenia
  • Atlas/infografiki: typowe uszkodzenia ostrzy narzędzi skrawających

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego