KWALIFIKACJA MOT5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 24.
Na rysunku oznaczono wymiary graniczne średnicy zewnętrznej tulei cylindrowej. Tolerancja wymiaru wynosi
Ilustracja przedstawia tuleję cylindrową z oznaczonymi wymiarami granicznymi średnicy zewnętrznej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja wymiaru to różnica między wymiarem granicznym górnym i dolnym odczytanymi z rysunku (T = Dmax − Dmin). Dla średnicy zewnętrznej tulei z rysunku ta różnica wynosi 0,0020 mm, więc jest to wartość tolerancji, a nie sam wymiar graniczny.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach z rysunku technicznego elementów silnika (np. tulei cylindrowej) kluczowe jest rozróżnienie trzech pojęć: wymiar nominalny, wymiary graniczne oraz tolerancja.

Tolerancja wymiaru to dopuszczalny przedział zmienności wymiaru, liczony jako różnica pomiędzy wymiarem granicznym górnym i dolnym:

T = Dmax − Dmin

Na rysunku tulei podane są właśnie wymiary graniczne średnicy zewnętrznej. Aby wyznaczyć tolerancję, nie wybiera się "najbardziej pasującej" liczby z odpowiedzi, tylko wykonuje proste odejmowanie: od wartości górnej odejmuje się wartość dolną. Wynik tego odejmowania odpowiada wartości 0,0020 mm.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • Wartości typu 0,3345 i 0,3365 wyglądają jak konkretne wymiary (np. jeden z wymiarów granicznych), a nie jak szerokość pola tolerancji. Tolerancja jest "różnicą", więc zwykle jest wyraźnie mniejsza od samego wymiaru.
  • Wartość 0,0025 mogłaby być tolerancją w innym przykładzie, ale w tym zadaniu nie wynika z różnicy wymiarów granicznych odczytanych z rysunku.

W praktyce warsztatowej poprawne liczenie tolerancji pomaga ocenić, czy zmierzona średnica (np. mikrometrem) mieści się w dopuszczalnym przedziale. To ogranicza ryzyko montażu elementu poza tolerancją, co może skutkować nieszczelnością, spadkiem kompresji lub przyspieszonym zużyciem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja wymiaru to dopuszczalny zakres zmienności wymiaru. Najczęściej liczysz ją jako różnicę między wymiarem granicznym górnym i dolnym: T = Dmax − Dmin. To nie jest "jeden z wymiarów" z rysunku, tylko szerokość przedziału dopuszczalnych wartości.
Odczytaj z rysunku dwie liczby: wymiar górny (maksymalny) i dolny (minimalny). Następnie wykonaj odejmowanie: T = górny − dolny. Wynik ma tę samą jednostkę co wymiary (zwykle mm) i jest poszukiwaną tolerancją.
Wymiar nominalny opisuje "wartość docelową" (np. średnicę projektową). Tolerancja mówi, jak bardzo wykonanie może od tej wartości odbiegać. To dwa różne parametry: nominalny to punkt odniesienia, a tolerancja to dopuszczalny zakres odchyleń.
Wymiary graniczne to minimalna i maksymalna dopuszczalna wartość wymiaru. Podaje się je, aby kontrola jakości i pomiary w warsztacie były jednoznaczne: część jest dobra, jeśli pomiar mieści się między Dmin a Dmax.
Tak, zasada obliczania tolerancji jest taka sama: zawsze jest to różnica między wymiarem granicznym górnym i dolnym dla danej cechy (średnicy, długości). Różnić się mogą wartości i znaczenie eksploatacyjne, ale matematyka i interpretacja rysunku pozostają identyczne.
Najczęściej stosuje się mikrometr zewnętrzny, bo daje większą dokładność niż suwmiarka. W zadaniach egzaminacyjnych ważne jest też, aby umieć dobrać narzędzie do wymaganej dokładności wynikającej z tolerancji (im mniejsza tolerancja, tym dokładniejszy przyrząd).
Duże liczby często odpowiadają samym wymiarom granicznym (np. Dmin albo Dmax), a nie tolerancji. Tolerancja jest różnicą tych wartości, więc zwykle jest znacznie mniejsza. Błąd wynika z efektu kotwiczenia: wzrok "przykleja się" do największych liczb na liście.
Podczas diagnostyki i remontu silnika: przed montażem nowej tulei, po obróbce (np. dopasowaniu), a także przy ocenie zużycia. Sprawdzenie tolerancji pomaga uniknąć problemów z pasowaniem, szczelnością i trwałością, które wpływają na pracę całego silnika.
Najczęstsze pomyłki to: odczyt tylko jednej wartości z rysunku, pomylenie tolerancji z wymiarem granicznym, wykonanie odejmowania w złej kolejności oraz ignorowanie jednostek. Pomaga nawyk zapisywania wzoru T = Dmax − Dmin i podstawiania wartości w tej kolejności.
Na rysunkach maszynowych w Polsce standardowo podaje się wymiary w milimetrach, więc tolerancja liczona z tych wymiarów również będzie w mm. W praktyce możesz przeliczać na mikrometry dla wygody (np. 0,002 mm = 2 µm), ale na egzaminie trzymaj się zapisu z rysunku.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tolerancja wymiaru to różnica między wymiarem granicznym górnym i dolnym odczytanymi z rysunku (T = Dmax − Dmin).

Źródła:

  • ISO 286-1: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1 (definicje tolerancji i wymiarów granicznych)
  • ISO 286-2: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2 (zasady i przykłady pól tolerancji)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii technicznej dla mechaników/elektromechaników pojazdów
  • Tablice tolerancji i pasowań (system ISO) oraz ćwiczenia z odczytu rysunku
  • Instrukcje warsztatowe dotyczące pomiarów elementów silnika (np. pomiar średnicy, owalności, stożkowatości)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego