KWALIFIKACJA TWO9 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 20.
Na rysunku przedstawiającym szeklę transportową strzałką wskazano
Ilustracja przedstawia szeklę transportową, która jest elementem używanym w technice żeglugi śródlądowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W szekli elementem zamykającym, przechodzącym poprzecznie przez ucha korpusu, jest sworzeń. To on łączy końce kabłąka i przenosi obciążenie na korpus szekli. "Kabłąk" to łukowy korpus, a "nakrętka" i "zawleczka" pełnią funkcję zabezpieczenia w wybranych konstrukcjach.

Pełne wyjaśnienie:

Szekla to element osprzętu używany do łączenia zawiesi, lin, łańcuchów i innych elementów w pracach ładunkowych oraz pomocniczych pracach pokładowych. Składa się zasadniczo z korpusu (kabłąka) oraz elementu zamykającego, który przechodzi przez oba "końce" korpusu i domyka połączenie.

Poprawna odpowiedź: "sworzeń". Sworzeń to trzpień/pin, który wsuwa się (lub wkręca – zależnie od typu szekli) poprzecznie przez otwory w korpusie. Jego zadaniem jest domknięcie szekli oraz przenoszenie sił pomiędzy elementami podłączonymi do szekli a korpusem. Na rysunkach technicznych i poglądowych sworzeń jest zwykle przedstawiony jako prosty element poprzeczny, często z łbem lub częścią gwintowaną.

  • "kabłąk" jest niepoprawny, ponieważ kabłąk oznacza łukowy korpus szekli (U/omega), a nie element zamykający. Kabłąk jest częścią "ramy", do której dopiero wprowadza się sworzeń.
  • "nakrętkę" należy odrzucić, bo nakrętka (jeśli występuje) jest tylko elementem gwintowego zabezpieczenia sworznia w niektórych rozwiązaniach konstrukcyjnych. Nie jest jednak podstawową częścią identyfikowaną jako zamknięcie szekli; funkcję zamknięcia pełni sworzeń.
  • "zawleczkę" również należy odrzucić: zawleczka bywa stosowana jako dodatkowe zabezpieczenie przed samoczynnym odkręceniem/wyjęciem sworznia, ale sama nie przenosi głównego obciążenia i nie stanowi elementu domykającego szeklę.

W praktyce (także w żegludze śródlądowej) warto pamiętać o zasadzie: przed użyciem osprzętu sprawdza się stan sworznia i sposób jego zabezpieczenia (czy jest dokręcony, czy zastosowano właściwe zabezpieczenie, czy nie ma uszkodzeń gwintu/odkształceń). Błędna identyfikacja elementów może prowadzić do nieprawidłowej kontroli i zwiększenia ryzyka awarii podczas podnoszenia lub mocowania ładunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szekla to metalowe złącze (zwykle w kształcie litery U lub omega) służące do łączenia lin, łańcuchów i zawiesi. Na statku śródlądowym wykorzystuje się ją m.in. przy pracach ładunkowych, pomocniczym podnoszeniu elementów oraz w operacjach pokładowych, gdy trzeba wykonać pewne i rozłączne połączenie.
Sworzeń to element poprzeczny, który zamyka szeklę: przechodzi przez oba końce korpusu i domyka "ramę". Na rysunku zwykle wygląda jak trzpień/pin (czasem z łbem), a w praktyce jest to część, którą się wykręca/wyjmuje, aby rozłączyć połączenie.
Kabłąk to korpus szekli (łuk/ramka), który stanowi jej główną część nośną. Sworzeń natomiast jest częścią zamykającą, która łączy końce kabłąka i umożliwia wpięcie/odpięcie zawiesia lub innego elementu. Kabłąk "trzyma kształt", sworzeń "zamyka".
Zawleczka (jeśli występuje) jest tylko zabezpieczeniem, które ma ograniczyć ryzyko samoczynnego odkręcenia lub wysunięcia sworznia. Nie przenosi głównego obciążenia roboczego. Mylenie jej ze sworzniem może skutkować pominięciem kontroli kluczowego elementu zamykającego i zwiększyć ryzyko rozłączenia szekli.
Nakrętka pojawia się w konstrukcjach, gdzie sworzeń ma część gwintowaną i jest dodatkowo zabezpieczany przed odkręceniem. Jej rola to utrzymanie sworznia w zadanym położeniu, a nie zastąpienie sworznia. W zależności od typu osprzętu mogą występować też inne zabezpieczenia (np. zawleczka).
Najczęstsze pomyłki wynikają z wybierania największego elementu ("kabłąk") zamiast części wskazanej strzałką, oraz z mylenia elementów zabezpieczających ("zawleczka", "nakrętka") z elementem przenoszącym obciążenie (sworzeń). Pomaga zasada: sworzeń zawsze "zamyka" szeklę poprzecznie.
W praktyce sprawdza się, czy sworzeń jest w pełni wkręcony/włożony, czy gwint nie jest uszkodzony, oraz czy zastosowano właściwe zabezpieczenie przewidziane przez konstrukcję (np. nakrętka, zawleczka). Dodatkowo ocenia się, czy elementy nie są odkształcone, skorodowane lub pęknięte.
Nie, ponieważ odkształcenie świadczy o przeciążeniu lub uszkodzeniu i może oznaczać utratę nośności oraz ryzyko nagłego zerwania połączenia. W praktyce taki osprzęt wycofuje się z użycia i zastępuje sprawnym elementem o odpowiednich parametrach. Bezpieczeństwo prac ładunkowych ma pierwszeństwo.
Szekle spotyka się głównie w obszarze prac pokładowych: przy osprzęcie do mocowania i podnoszenia ładunków, w zestawach zawiesi, przy elementach pomocniczych dźwignic oraz w sytuacjach, gdy potrzebne jest szybkie rozłączalne połączenie liny/łańcucha z uchem lub zaczepem.
Najlepiej uczyć się przez porównywanie zdjęć i schematów: osobno zapamiętać korpus (kabłąk) i element zamykający (sworzeń), a potem elementy zabezpieczające (nakrętka, zawleczka). Na egzaminie warto najpierw ustalić, co "zamyka" złącze, a dopiero potem nazywać pozostałe części.
info

Statystycznie 83% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "W szekli elementem zamykającym, przechodzącym poprzecznie przez ucha korpusu, jest sworzeń."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Szekla" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Szekla (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL), "Sworzeń" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sworze%C5%84 (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL), "Zawleczka" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Zawleczka (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje producentów osprzętu dźwignicowego (szekle, zawiesia) – nazewnictwo i budowa
  • Podręczniki/kompendia z zakresu prac pokładowych i mocowania ładunków w żegludze śródlądowej
  • Materiały szkoleniowe BHP dotyczące podnoszenia ładunków i doboru osprzętu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego