KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 19.
Na rysunku przedstawiono lepkościomierz
Ilustracja przedstawia lepkościomierz Hopplera, który jest urządzeniem używanym do pomiaru lepkości cieczy.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Lepkościomierz Hopplera rozpoznaje się po konstrukcji charakterystycznej dla metody opadania kulki w cieczy (pomiar lepkości z czasu ruchu kulki). Pozostałe nazwy odnoszą się do innych metod lub pojęć: Englera – wypływowy, Poiseuille’a – kapilarny (prawo przepływu), Arrheniusa – nie jest typowym lepkościomierzem.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba rozpoznać typ lepkościomierza z rysunku, czyli skojarzyć wygląd przyrządu z jego zasadą działania.

Odpowiedź "Hopplera" jest właściwa dla lepkościomierza opartego na metodzie opadania (lub przemieszczania) kulki w badanej cieczy. W tej metodzie lepkość wnioskuje się z czasu ruchu kulki w medium o znanych warunkach pomiaru (m.in. kontrolowanej temperaturze). Taki przyrząd ma cechy konstrukcyjne inne niż lepkościomierze wypływowe.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w kontekście identyfikacji z rysunku:

  • "Englera" – lepkościomierz Englera jest kojarzony z metodą wypływu cieczy przez znormalizowaną dyszę/otwór i porównaniem czasu wypływu. Na rysunkach tego typu aparatury spodziewa się naczynia z odpływem i układu do odmierzania wypływającej objętości, a nie elementów typowych dla metody kulkowej.
  • "Arrheniusa" – nazwisko Arrheniusa jest powszechnie łączone z zależnością temperaturową szybkości procesów (np. kinetyką), a nie z klasycznym, rozpoznawalnym typem lepkościomierza używanym w praktyce zakładowej do identyfikacji po wyglądzie.
  • "Poiseuille'a" – odnosi się do przepływu laminarnego w kapilarze (prawo Poiseuille’a) i w konsekwencji do lepkościomierzy kapilarnych. Na rysunku lepkościomierza kapilarnego oczekuje się cienkiej kapilary i układu znaków/zbiorniczków do pomiaru czasu przepływu menisku, a nie cech typowych dla lepkościomierza kulkowego.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach "Na rysunku przedstawiono…" kluczowe jest wypisanie 2–3 cech widocznych na ilustracji (np. kulka, kapilara, odpływ/dysza, naczynie pomiarowe) i dopiero wtedy dopasowanie nazwy metody. To ogranicza zgadywanie na podstawie samego brzmienia nazw.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Lepkościomierz Hopplera to przyrząd do wyznaczania lepkości cieczy metodą kulkową. Lepkość wnioskuje się z czasu ruchu kulki w badanym płynie w kontrolowanych warunkach (zwłaszcza temperatury). Na egzaminie najczęściej rozpoznaje się go po charakterystycznej konstrukcji związanej z kulką.
Hopplera kojarzy się z metodą kulkową (element "kulkowy" i układ pomiaru czasu jej ruchu), a Englera z metodą wypływu przez dyszę/otwór (naczynie z odpływem i odmierzaniem wypływającej cieczy). Na rysunku szukaj więc: kulka vs. odpływ i dysza.
Lepkość większości cieczy silnie zależy od temperatury: przy wzroście temperatury zwykle maleje. Bez stabilnej temperatury wynik pomiaru może się "rozjechać" i nie będzie porównywalny między seriami badań. Dlatego w praktyce stosuje się termostatyzację lub pomiar w ściśle określonych warunkach.
Lepkościomierz kapilarny wykorzystuje przepływ cieczy przez cienką rurkę (kapilarę). Mierzy się czas przepływu określonej porcji cieczy między znakami lub przez odcinek kapilary, a następnie na tej podstawie wyznacza lepkość (zależnie od metody także lepkość kinematyczną). To inna idea niż metoda kulkowa.
W kontekście lepkości najczęściej chodzi o prawo opisujące laminarny przepływ w kapilarze (prawo Poiseuille’a). Z tego wynikają metody pomiaru lepkości w lepkościomierzach kapilarnych, ale samo nazwisko częściej kojarzy się z prawem przepływu niż z jednym, konkretnym modelem przyrządu rozpoznawalnym po zdjęciu.
Najczęstsze błędy to: wybór "znanego nazwiska" bez analizy rysunku, mylenie metod (wypływowa vs. kulkowa vs. kapilarna) oraz ignorowanie elementów konstrukcyjnych, które jednoznacznie wskazują zasadę działania. Pomaga wypisanie 2–3 cech widocznych na ilustracji przed wyborem odpowiedzi.
Lepkość mierzy się m.in. przy kontroli surowców, w trakcie prowadzenia procesu (np. zagęszczanie, chłodzenie, polimeryzacja), przy ocenie pompowalności i mieszalności oraz w kontroli jakości wyrobu końcowego. Wynik pomaga dobrać parametry pracy pomp, mieszadeł i warunki transportu cieczy.
Kluczowe są elementy "nośne" metody: obecność kulki (metoda kulkowa), cienkiej kapilary i znaków pomiarowych (metoda kapilarna) albo dyszy/otworu wypływowego i naczynia (metoda wypływowa). Na egzaminie identyfikacja opiera się właśnie na tych cechach, a nie na detalach ozdobnych.
Arrhenius jest najczęściej kojarzony z opisem zależności temperaturowej szybkości procesów (np. kinetyki), co bywa wykorzystywane do opisu wpływu temperatury na właściwości materiałów. Jednak jako odpowiedź w zadaniu "jaki to lepkościomierz na rysunku" zwykle jest dystraktorem, bo nie wskazuje typowego przyrządu rozpoznawanego po konstrukcji.
Najlepiej stworzyć fiszki "metoda → cecha na rysunku" (np. kulka, kapilara, dysza), a osobno "nazwa eponimiczna → metoda". Na egzaminie najpierw identyfikuj metodę po rysunku, a dopiero potem dopasuj nazwę. To zmniejsza ryzyko pomyłki przez podobne brzmienie nazw.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Lepkościomierz Hopplera rozpoznaje się po konstrukcji charakterystycznej dla metody opadania kulki w cieczy (pomiar lepkości z czasu ruchu kulki)."

Źródła:

  • Wikipedia: "Viscometer" (sekcje: falling ball viscometer, capillary viscometer, efflux viscometer) — https://en.wikipedia.org/wiki/Viscometer — dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia: "Höppler viscometer" — https://en.wikipedia.org/wiki/H%C3%B6ppler_viscometer — dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia: "Engler viscometer" — https://en.wikipedia.org/wiki/Engler_viscometer — dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii oraz aparatury kontrolno-pomiarowej w przemyśle chemicznym
  • Instrukcje stanowiskowe i DTR lepkościomierzy stosowanych w laboratorium zakładowym
  • Materiały szkolne z reologii i podstaw przepływu cieczy

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego