KWALIFIKACJA TKO6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 16.
Na rysunku przedstawiono łożysko
Ilustracja przedstawia łożysko kulkowe wzdłużne, które jest elementem mechanicznym używanym w różnych maszynach i
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko kulkowe wzdłużne rozpoznaje się po kulkach jako elementach tocznych oraz po konstrukcji przeznaczonej do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłużnych). Na rysunkach zwykle widać układ bieżni/podkładek typowy dla łożysk wzdłużnych. "Ślizgowe" nie ma kulek, a "igiełkowe" i "walcowe" mają elementy wałeczkowe, nie kulkowe.

Pełne wyjaśnienie:

Łożyska dzieli się m.in. na ślizgowe i toczne. W łożysku tocznym zawsze występują elementy toczne (np. kulki albo wałeczki), które toczą się po bieżniach i w ten sposób zmniejszają tarcie.

Odpowiedź "kulkowe wzdłużne" wskazuje łożysko toczne, w którym elementami tocznymi są kulki, a sama konstrukcja jest przeznaczona przede wszystkim do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłużnych). Na typowych rysunkach przekrojowych łożyska wzdłużnego widać charakterystyczny układ bieżni/pierścieni (często w formie podkładek) oraz kulki pracujące pomiędzy nimi. To odróżnia je od łożysk poprzecznych, w których geometria jest nastawiona na obciążenia promieniowe.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "ślizgowe" – nie ma elementów tocznych (kulek/wałeczków). Jeśli na rysunku widać kulki, nie jest to łożysko ślizgowe.
  • "igiełkowe wzdłużne" – jest to łożysko toczne, ale z wałeczkami igiełkowymi, czyli elementami wydłużonymi, a nie kulkami. Różnica wynika bezpośrednio z kształtu elementów tocznych.
  • "walcowe dwurzędowe" – ma wałeczki walcowe (zwykle dla obciążeń promieniowych) i dodatkowo dwa rzędy elementów tocznych; konstrukcyjnie i wizualnie różni się od łożyska wzdłużnego kulkowego.

W praktyce (np. przy naprawach i przeglądach podzespołów pojazdów szynowych) poprawne rozpoznanie typu łożyska pomaga dobrać właściwy zamiennik, sposób montażu i smarowania. Dobrą strategią egzaminacyjną jest: najpierw ustalić, czy łożysko jest ślizgowe czy toczne (czy widać elementy toczne), potem określić kształt elementów (kulki/igły/wałeczki), a na końcu rozpoznać kierunek obciążeń (wzdłużne vs poprzeczne) po układzie bieżni.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To łożysko toczne, w którym elementami tocznymi są kulki, a konstrukcja służy głównie do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłużnych). Na przekrojach zwykle widać kulki między bieżniami/podkładkami przystosowanymi do sił działających wzdłuż osi wału.
Najprościej po obecności elementów tocznych: w łożysku tocznym widać kulki lub wałeczki oraz bieżnie. W łożysku ślizgowym nie ma kulek/wałeczków – jest powierzchnia ślizgowa (panewka, tuleja) współpracująca z czopem wału.
Łożysko wzdłużne rozpoznasz po geometrii nastawionej na siły wzdłuż osi: bieżnie/pierścienie często wyglądają jak podkładki, a elementy toczne pracują między powierzchniami "czołowymi". Takie łożysko słabo nadaje się do dużych obciążeń promieniowych.
Różni się kształtem elementów tocznych: w łożysku igiełkowym są długie, cienkie wałeczki (igły), a w kulkowym – kulki. To wpływa na nośność, tarcie i wymiary. Na rysunku przekrojowym "igły" wyglądają jak krótkie odcinki, nie jak punkty/okręgi.
Stosuje się je tam, gdzie występują znaczące siły osiowe, np. w wybranych węzłach przekładni, mechanizmach napędowych lub układach, w których trzeba przejąć nacisk wzdłużny i ustalić położenie osiowe wału. Dobór zależy od konstrukcji danego podzespołu.
Najczęstsze to: mylenie ślizgowego z tocznym (pominięcie elementów tocznych), mylenie kulek z wałeczkami przy słabej jakości rysunku oraz automatyczne wybieranie odpowiedzi z członem "wzdłużne" bez sprawdzenia, czy elementy toczne są kulkami czy igłami.
Bywa mylące, jeśli rysunek jest mało czytelny, ale konstrukcyjnie elementy toczne są inne: w walcowym są wałeczki, często w dwóch rzędach, a nie kulki. Dodatkowo inny jest kształt bieżni. Warto szukać cechy: okrągłe kulki vs podłużne wałeczki.
Smarowanie zmniejsza tarcie, odprowadza ciepło i chroni przed korozją oraz zanieczyszczeniami. Zbyt mało smaru grozi przegrzewaniem i zatarciem, a zbyt dużo może powodować wzrost oporów i temperatury. W praktyce ważne jest dobranie środka smarnego i interwałów obsługowych.
Najpierw sprawdza się oznaczenia na pierścieniach łożyska (symbol producenta i typ), a jeśli są nieczytelne – korzysta z dokumentacji technicznej podzespołu oraz porównuje geometrię z katalogami łożysk (przekroje, wymiary, typ obciążeń). Pomaga też ocena miejsca zabudowy.
Ćwicz na przekrojach: najpierw rozpoznawaj, czy toczne czy ślizgowe, potem typ elementów tocznych (kulki/igły/wałeczki), a na końcu kierunek obciążenia (wzdłużne/poprzeczne). Dobrze działa nauka na seriach rysunków i krótkich opisach zastosowań w napędach i przekładniach.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Łożysko kulkowe wzdłużne rozpoznaje się po kulkach jako elementach tocznych oraz po konstrukcji przeznaczonej do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłużnych)."

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (dział: łożyska)
  • Katalogi producentów łożysk (rysunki przekrojów i oznaczenia typów)
  • Materiały dydaktyczne z montażu i eksploatacji łożysk w mechanizmach pojazdów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego