KWALIFIKACJA TKO6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 12.
Na rysunku przedstawiono
Ilustracja przedstawia wstawkę hamulcową, co jest zgodne z odpowiedzią do pytania egzaminacyjnego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wstawka hamulcowa to element cierny współpracujący z kołem (lub innym elementem ciernym) i podlegający zużyciu eksploatacyjnemu. Nie jest to element układu dźwigniowo-cięgłowego, taki jak trójkąt hamulcowy czy drąg hamulcowy. "Klocek hamulcowy" bywa mylony z wstawką, ale na rysunku wskazano wstawkę.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu sprawdzana jest umiejętność rozpoznania elementu układu hamulcowego na podstawie rysunku oraz odróżnienia części ciernych od części przenoszących siłę hamowania.

Odpowiedź "wstawkę hamulcową." jest poprawna, gdy na rysunku widoczny jest element stanowiący wymienną część cierną (wkład/okładzina), która podczas hamowania styka się z kołem i ulega stopniowemu zużyciu. W praktyce utrzymania taboru to właśnie takie elementy są regularnie kontrolowane pod kątem grubości/zużycia i wymieniane w ramach obsług okresowych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "klocek hamulcowy." – to określenie bywa używane potocznie na cały element cierny, jednak w zadaniach egzaminacyjnych zwykle rozróżnia się część nośną/kompletny klocek od samej wstawki (wkładu ciernego). Typowym błędem jest utożsamianie tych nazw bez sprawdzenia, czy rysunek przedstawia wkład (wstawkę) czy kompletny zespół.
  • "trójkąt hamulcowy." – to element układu dźwigni/cięgien, którego rolą jest przekazywanie i rozdział sił w mechanizmie hamulcowym. Nie jest elementem ciernym i nie pracuje przez tarcie o koło, więc jego kształt i funkcja na rysunku powinny być inne niż wstawki.
  • "drąg hamulcowy." – jest częścią cięgłową (pręt/łącznik) służącą do przenoszenia sił w układzie hamulcowym. Różni się od wstawki tym, że nie jest "materiałem zużywalnym" od tarcia, tylko elementem konstrukcyjnym mechanizmu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy masz wątpliwość między elementem ciernym a cięgłowym, szukaj cech "eksploatacyjnych" elementu ciernego (kształt/forma wkładu, powierzchnie pracy) oraz pamiętaj, że elementy typu trójkąt i drąg należą do mechanizmu przeniesienia siły, a nie do powierzchni trących.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wstawka hamulcowa to część cierna (wkład/okładzina) elementu hamulca, która podczas hamowania współpracuje z kołem i ulega zużyciu. W praktyce utrzymania taboru jest to element regularnie kontrolowany i wymieniany, bo jego stan wpływa na skuteczność hamowania.
Wstawka to zwykle sam materiał cierny (wkład), a klocek może oznaczać kompletny element (np. część nośną wraz z wkładem ciernym). Na egzaminie warto patrzeć, czy rysunek pokazuje sam wkład/okładzinę, czy cały zespół – wtedy łatwiej dobrać właściwe określenie.
Trójkąt hamulcowy jest elementem mechanizmu dźwigniowo-cięgłowego układu hamulcowego. Jego zadaniem jest przekazywanie i rozdział sił w mechanizmie, a nie tarcie o koło. Dlatego nie jest elementem "zużywalnym" jak wstawki/okładziny cierne.
Drąg hamulcowy to element cięgłowy (łącznik/pręt) przenoszący siły w mechanizmie hamulca. Nie pracuje jako element cierny, tylko mechanicznie łączy dźwignie i inne części układu. Na rysunkach często widać go jako długi, smukły element konstrukcyjny.
Element cierny zwykle ma powierzchnię roboczą przeznaczoną do kontaktu z kołem i jest przedstawiany jako część "wkładana/wymienna". W odróżnieniu od cięgien i dźwigni, nie wygląda jak pręt lub konstrukcyjny łącznik. Warto też szukać miejsca pracy: tam, gdzie zachodzi tarcie.
Bo w języku potocznym "klocek" bywa używany na wszystko, co hamuje przez tarcie. W zadaniach technicznych nazwy są bardziej precyzyjne i zależą od tego, czy mówimy o samym wkładzie ciernym (wstawce), czy o kompletnym zespole. Kluczem jest analiza, co dokładnie pokazuje rysunek.
Typowe objawy to zmniejszenie grubości materiału ciernego, nierównomierne starcie, pęknięcia lub wykruszenia. W praktyce utrzymania takie zużycie wpływa na skuteczność i równomierność hamowania, dlatego wstawki podlegają ocenie podczas przeglądów i są wymieniane po osiągnięciu granicy zużycia.
Wymiany wykonuje się podczas obsług okresowych oraz wtedy, gdy pomiary i oględziny potwierdzą nadmierne zużycie lub uszkodzenia. W praktyce decyzja zależy od wymagań utrzymania dla danego typu pojazdu i hamulca, dlatego mechanik/technik powinien umieć poprawnie zidentyfikować element na rysunku i w pojeździe.
Najczęściej myli się elementy o podobnej funkcji lub nazwie (np. wstawka vs klocek) oraz elementy cierne z elementami przeniesienia siły (drągi, dźwignie). Pomaga zasada: najpierw ustal, czy część trze o koło (cierna), czy tylko przenosi siłę (cięgłowa).
Najlepiej ćwiczyć na schematach i rysunkach zespołów hamulcowych: rozpoznawać elementy cierne, dźwignie i cięgła oraz kojarzyć je z funkcją. Dobrą metodą jest tworzenie własnej "mapy" układu: skąd idzie siła i gdzie powstaje tarcie. To ogranicza zgadywanie po nazwach.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Wstawka hamulcowa to element cierny współpracujący z kołem (lub innym elementem ciernym) i podlegający zużyciu eksploatacyjnemu."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Hamulec_klockowy - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Hamulec_kolejowy - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z budowy układów hamulcowych taboru szynowego (skrypty szkolne, prezentacje)
  • Instrukcje utrzymania i dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) w zakresie hamulców dla danego typu pojazdu
  • Katalogi części i schematy zespołów hamulcowych stosowanych w taborze

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego