KWALIFIKACJA MEC9 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 3.
Na rysunku przedstawiono oznaczenie tolerancji
Ilustracja przedstawia oznaczenie tolerancji walcowości, co jest kluczowe w kontekście kwalifikacji zawodowej TECHNIK
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Walcowość jest tolerancją kształtu odnoszącą się do całej powierzchni walcowej: rzeczywista powierzchnia ma się mieścić między dwiema współosiowymi powierzchniami walcowymi oddalonymi o wartość tolerancji. Okrągłość dotyczy pojedynczego przekroju, bicie i współosiowość dotyczą ruchu/osi względem baz.

Pełne wyjaśnienie:

Tolerancja walcowości należy do tolerancji kształtu w systemie GPS. Opisuje ona, jak bardzo rzeczywista powierzchnia walcowa (np. wałek lub otwór) może odbiegać od ideału. W ujęciu praktycznym oznacza to, że cała powierzchnia walcowa ma się zmieścić w strefie tolerancji ograniczonej przez dwie współosiowe powierzchnie walcowe, których odległość promieniowa odpowiada wartości tolerancji.

Dlaczego nie jest to okrągłość? Okrągłość (okrągłość przekroju) odnosi się do odchyłki w pojedynczym przekroju poprzecznym. Element może mieć poprawną okrągłość w kilku przekrojach, a mimo to nie spełniać walcowości, jeśli np. występuje stożkowatość lub "beczkowatość" na długości.

Dlaczego nie jest to bicie? Tolerancje bicia (np. bicie promieniowe) są związane z ruchem obrotowym elementu i oceną wskazań przy obrocie względem osi odniesienia/baz. To inna grupa tolerancji: wymaga interpretacji w kontekście obrotu i zwykle odnosi się do powierzchni podczas obrotu wokół osi bazowej.

Dlaczego nie jest to współosiowość? Współosiowość jest tolerancją położenia osi jednego elementu względem osi (bazy) drugiego elementu. Dotyczy relacji między osiami, a nie samego kształtu powierzchni. Można mieć element o dobrej walcowości, ale źle ustawiony względem bazy (zła współosiowość), i odwrotnie.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli symbol dotyczy przede wszystkim "jaki jest kształt samej powierzchni" bez odniesienia do obrotu i bez relacji do innej osi, najczęściej jest to tolerancja kształtu (jak walcowość). Jeśli pojawia się kontekst obrotu lub odniesienia do osi/baz położeniowych, rośnie prawdopodobieństwo tolerancji bicia albo współosiowości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja walcowości określa dopuszczalną odchyłkę całej powierzchni walcowej od ideału. Wymaga, aby rzeczywista powierzchnia zmieściła się w strefie między dwiema współosiowymi powierzchniami walcowymi o rozstawie równym wartości tolerancji.
Okrągłość dotyczy jednego przekroju poprzecznego (kształtu "okręgu" w danym miejscu). Walcowość obejmuje całą długość powierzchni walcowej, więc uwzględnia także odchyłki typu stożkowatość czy beczkowatość.
Bicie opisuje odchyłki ujawniane podczas obrotu elementu względem osi odniesienia (bazy) i zależy od ustawienia w pomiarze. Walcowość jest tolerancją kształtu powierzchni i nie wymaga interpretacji związanej z ruchem obrotowym.
Współosiowość to wymaganie, aby oś jednego elementu (np. otworu) była odpowiednio położona względem osi bazowej innego elementu. To tolerancja położenia, czyli relacji między osiami, a nie ocena samego kształtu powierzchni.
W praktyce stosuje się m.in. współrzędnościowe maszyny pomiarowe (CMM), przyrządy do pomiaru kształtu (formtestery) oraz specjalistyczne okrągłościomierze z funkcjami analizy walcowości. Dobór zależy od dokładności i wielkości elementu.
Walcowość jest kluczowa, gdy wałek współpracuje z łożyskami, tulejami lub uszczelnieniami. Zbyt duża odchyłka może powodować nierównomierny kontakt, wzrost tarcia, drgania, szybsze zużycie i problemy z montażem.
Najczęstsze błędy to mylenie tolerancji kształtu z tolerancjami położenia oraz utożsamianie "bicia" z każdą wadą wałka. Pomaga sprawdzanie, czy wymaganie dotyczy całej powierzchni, pojedynczego przekroju czy relacji do osi/bazy.
W typowym ujęciu walcowość jest tolerancją kształtu, więc nie opisuje położenia względem innych elementów i zwykle nie wymaga baz. Jeśli na rysunku pojawiają się bazy, częściej dotyczy to tolerancji położenia lub bicia.
Warto ćwiczyć rozpoznawanie symboli i klasyfikację: kształt, kierunek, położenie, bicie. Dobrą metodą jest praca na krótkich zestawach ramek tolerancji i dopasowywanie ich do definicji oraz typowych zastosowań (wałek, otwór, płaszczyzna).
Bo okrągłość bada kształt w pojedynczym przekroju, a walcowość obejmuje całą powierzchnię na długości. Element może mieć okrągłe przekroje, ale zmieniać średnicę wzdłuż osi (stożek) lub mieć wybrzuszenie, co łamie wymaganie walcowości.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Okrągłość dotyczy pojedynczego przekroju, bicie i współosiowość dotyczą ruchu/osi względem baz."

Źródła:

  • ISO 1101:2017, Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Tolerances of form, orientation, location and run-out
  • ISO 14638:2015, Geometrical product specifications (GPS) — Matrix model
  • ISO 5459:2011, Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Datums and datum systems

Materiały:

  • Podręczniki z rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje geometryczne)
  • Materiały szkoleniowe z GPS/ISO 1101 (interpretacja ramek tolerancji)
  • Instrukcje i poradniki metrologiczne dotyczące pomiaru walcowości i okrągłości

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego