W ruchu płaskim dowolnego członu mechanizmu w danej chwili można opisać jego ruch jako obrót chwilowy wokół pewnego punktu nazywanego chwilowym środkiem obrotu (często: biegun prędkości). Nie jest to "stały" punkt konstrukcyjny, tylko punkt wynikający z aktualnej kinematyki.
Jak go wyznaczyć dla dwóch punktów X i Y tego samego członu?
- Najpierw ustala się kierunek chwilowej prędkości punktu X oraz punktu Y (wynikający z rodzaju więzów: przegub, prowadnica, ruch obrotowy itp.).
- Następnie przez punkt X prowadzi się prostą prostopadłą do kierunku prędkości w X.
- Analogicznie przez punkt Y prowadzi się prostą prostopadłą do kierunku prędkości w Y.
- Punkt przecięcia tych dwóch prostych jest chwilowym środkiem obrotu dla punktów X i Y.
W mechanizmie korbowo-wodzikowym typowe błędy biorą się z tego, że jeden z punktów może mieć prędkość o kierunku ograniczonym prowadnicą (np. suwak porusza się po linii prostej), a drugi należy do członu wykonującego ruch złożony. Właśnie dlatego trzeba opierać się na kierunkach prędkości, a nie na "intuicyjnym" wskazaniu środka.
Odpowiedź "2" jest poprawna, ponieważ na rysunku punkt 2 odpowiada przecięciu prostopadłych do chwilowych kierunków prędkości punktów X i Y.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Ponieważ punkty "1", "3" i "4" nie spełniają warunku konstrukcyjnego: nie leżą jednocześnie na prostej przechodzącej przez X prostopadłej do vX oraz na prostej przechodzącej przez Y prostopadłej do vY. Wybór takich punktów zwykle wynika z mylenia bieguna prędkości z przegubem, osią prowadnicy albo środkiem geometrycznym elementu.
