KWALIFIKACJA TKO5 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 11.
Na rysunku przedstawiono schemat podłączenia tranzystora. Na zaciskach 1-1 możliwy jest pomiar napięcia
Ilustracja przedstawia schemat podłączenia tranzystora w układzie elektronicznym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pomiędzy zaciskami 1-1 mierzy się różnicę potencjałów w określonym punkcie układu.
Jeśli na schemacie zaciski 1-1 są wyprowadzone na stronę wyjścia stopnia tranzystorowego (po stronie obciążenia), to pomiar dotyczy napięcia wyjściowego, a nie zasilania ani sygnału wejściowego/sterującego.

Pełne wyjaśnienie:

W pomiarach serwisowych i montażowych kluczowe jest rozróżnienie trzech pojęć: zasilanie (napięcie doprowadzane do układu), wejście/sterowanie (sygnał, który "każe" elementowi wykonawczemu zadziałać) oraz wyjście (sygnał lub napięcie dostępne dla obciążenia albo następnego bloku).

Woltomierz mierzy napięcie pomiędzy dwoma wskazanymi punktami. Oznaczenie "zaciski 1-1" interpretuje się jako parę punktów pomiarowych/wyprowadzeń, między którymi należy przyłożyć końcówki pomiarowe. Jeżeli na rysunku te zaciski są umieszczone na stronie wyjściowej stopnia z tranzystorem (typowo po stronie obciążenia lub wyjścia modułu), to mierzona wartość jest napięciem wyjściowym.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do takiego opisu?

  • "zasilającego" dotyczyłoby punktów, które są bezpośrednio podłączone do szyn zasilania (np. +U i 0V). Gdyby 1-1 było zasilaniem, schemat zwykle wskazywałby to przez charakterystyczne symbole i nazwy napięć.
  • "wejściowego" odnosi się do sygnału wchodzącego do stopnia (np. na wejście układu lub na wejście wzmacniacza/klucza). W typowym układzie tranzystorowym wejście nie jest tym samym punktem co wyjście obciążenia.
  • "sterującego" to zwykle napięcie podawane na elektrodę sterującą (baza/bramka). To napięcie może być logiczne lub analogowe, ale jego punkty pomiarowe są zlokalizowane w obwodzie sterowania, a nie na zaciskach wyjściowych.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw określ, gdzie na schemacie jest obciążenie/odbiornik oraz gdzie prowadzi tor sygnału "na zewnątrz" układu. Punkty pomiarowe po tej stronie to zazwyczaj wyjście.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza pomiar różnicy potencjałów między dwoma wskazanymi punktami obwodu. Końcówki woltomierza przykłada się równolegle do tych punktów. To, czy jest to napięcie wejściowe, wyjściowe czy zasilające, wynika z tego, gdzie te zaciski są umieszczone w torze sygnału na schemacie.
Zwykle napięcie wyjściowe jest po stronie obciążenia lub na wyprowadzeniu "na zewnątrz" modułu (np. na listwę zaciskową). Jeśli zaciski są za elementem wykonawczym (np. tranzystorem w stopniu mocy) i prowadzą do odbiornika, to pomiar dotyczy wyjścia.
Zasilanie to energia dostarczana do układu (szyny zasilania). Wyjście to sygnał/napięcie udostępnione obciążeniu po przetworzeniu lub przełączeniu przez układ. Układ może mieć poprawne zasilanie, a mimo to nie generować poprawnego napięcia na wyjściu (np. brak sterowania).
To napięcie w obwodzie sterowania elektrody sterującej (np. bazy lub bramki), które decyduje o przewodzeniu tranzystora. W układach automatyki bywa to sygnał logiczny z układu sterującego. Nie należy go mylić z napięciem na obciążeniu, czyli na wyjściu stopnia.
Najczęstsze są: utożsamianie "wyjścia" z dowolnym wyprowadzeniem tranzystora, mylenie zacisków zasilania z zaciskami obciążenia oraz ignorowanie kierunku toru sygnału. Pomaga zasada: najpierw znajdź obciążenie i przewód "na zewnątrz" układu, potem identyfikuj wyjście.
Nie w sposób rzetelny. Oznaczenie "1-1" samo w sobie nie mówi, czy to zasilanie, wejście czy wyjście. Dopiero położenie tych zacisków na schemacie (po stronie zasilania, sterowania lub obciążenia) pozwala jednoznacznie określić, jakie napięcie mierzymy.
Ustaw multimetr na odpowiedni zakres napięcia (DC lub AC zgodnie z układem) i przyłóż sondy równolegle do punktów wyjściowych (tu: 1-1). Zachowaj ostrożność: nie zwieraj sąsiednich punktów, stosuj pewne podłączenie, a masę/0 V wybieraj zgodnie z dokumentacją modułu.
Bo pozwala szybko ocenić, czy moduł wykonawczy faktycznie podaje sygnał na obciążenie (np. przekaźnik, lampę, wejście innego modułu). To ułatwia rozróżnienie: usterka zasilania, usterka sterowania, czy uszkodzenie stopnia wyjściowego (np. tranzystora).
Obciążeniem są zwykle elementy pobierające prąd lub realizujące funkcję wykonawczą: cewki, rezystory mocy, lampy/sygnalizatory, wejścia kolejnych bloków. Jeśli zaciski 1-1 są połączone bezpośrednio z takim elementem, to najczęściej oznacza stronę wyjściową układu.
Ćwicz rozpoznawanie torów: zasilanie → sterowanie → element wykonawczy → wyjście. Ucz się symboli tranzystorów i typowych aplikacji (klucz, stopień wyjściowy). Rozwiązuj zadania z listwami zaciskowymi i punktami pomiarowymi, bo na egzaminie liczy się szybka orientacja w rysunku.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "The Art of Electronics" (3rd edition), Cambridge University Press, 2015, rozdziały o tranzystorach i stopniach wyjściowych
  • Adel S. Sedra, Kenneth C. Smith, "Microelectronic Circuits" (wydanie 7), Oxford University Press, 2014, część dotycząca BJT/MOSFET jako wzmacniacza i klucza oraz definicji wejście/wyjście
  • Robert L. Boylestad, Louis Nashelsky, "Electronic Devices and Circuit Theory" (wydanie 11), Pearson, 2012, rozdziały o tranzystorach i interpretacji podstawowych układów pomiarowych

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektroniki analogowej (tranzystor jako klucz i jako wzmacniacz)
  • Instrukcje stanowiskowe/ćwiczenia z czytania schematów i lokalizacji punktów pomiarowych
  • Materiały dydaktyczne producentów multimetrów: zasady bezpiecznego pomiaru napięć w układach

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego