KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2014 (test 2)

PYTANIE NR 11.
Na rysunku przedstawiono schemat układu zasilania silnika prądu stałego
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu zasilania silnika prądu stałego, co jest zgodne z kontekstem egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik prądu stałego bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia połączone równolegle do obwodu twornika, czyli oba obwody są zasilane z tego samego źródła, ale niezależnymi gałęziami. W silniku szeregowym uzwojenie pola jest włączone w szereg, a w obcowzbudnym pole ma osobne zasilanie.

Pełne wyjaśnienie:

W silnikach prądu stałego typ układu zasilania (rodzaj wzbudzenia) rozpoznaje się po tym, jak uzwojenie wzbudzenia jest połączone względem obwodu twornika (wirnika z komutatorem).

Odpowiedź "bocznikowego" jest właściwa wtedy, gdy na schemacie uzwojenie wzbudzenia jest włączone równolegle do twornika: oba obwody są podłączone do tych samych zacisków zasilania, lecz tworzą dwie gałęzie prądowe. Taki układ zwykle daje dość stabilną prędkość obrotową przy zmianach obciążenia, bo prąd wzbudzenia nie zależy bezpośrednio od prądu twornika.

Odpowiedź "szeregowego" byłaby poprawna, gdyby uzwojenie wzbudzenia było włączone w szereg z twornikiem, czyli ten sam prąd płynąłby kolejno przez uzwojenie pola i twornik. W praktyce daje to bardzo duży moment rozruchowy, ale prędkość może silnie zależeć od obciążenia.

Odpowiedź "obcowzbudnego" dotyczy sytuacji, w której uzwojenie wzbudzenia ma oddzielne, niezależne zasilanie (osobne źródło lub osobny obwód). Na schemacie zwykle widać wtedy osobne zaciski lub osobną gałąź zasilania pola, niepodłączoną bezpośrednio do zacisków twornika.

Odpowiedź "szeregowo-bocznikowego" (compound) oznacza zastosowanie dwóch składowych wzbudzenia: jednej włączonej szeregowo i drugiej bocznikowo. Taki schemat pokazywałby jednocześnie uzwojenie w szeregu z twornikiem oraz uzwojenie równoległe do zasilania. Jeśli na rysunku nie ma takiej podwójnej konfiguracji, ta odpowiedź jest nieadekwatna.

Na egzaminie warto zawsze wykonać szybki "test gałęzi": sprawdź, czy uzwojenie wzbudzenia tworzy gałąź równoległą (bocznik), jest w torze prądowym twornika (szereg), czy ma osobne zasilanie (obcowzbudny).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To silnik DC, w którym uzwojenie wzbudzenia jest podłączone równolegle do obwodu twornika. Oznacza to, że pole magnetyczne jest zasilane z tych samych zacisków co twornik, ale w osobnej gałęzi, co sprzyja względnie stabilnej prędkości.
Szukaj uzwojenia wzbudzenia narysowanego jako gałąź równoległa do twornika (obie gałęzie podłączone do tego samego źródła). Jeśli prąd może popłynąć osobno przez pole i osobno przez twornik, jest to typowe wzbudzenie bocznikowe.
W silniku szeregowym uzwojenie wzbudzenia jest włączone w szereg z twornikiem, więc płynie przez nie ten sam prąd. W bocznikowym uzwojenie pola jest równoległe, dlatego prądy w gałęziach mogą mieć inne wartości i inne skutki dla prędkości oraz momentu.
Silnik obcowzbudny ma uzwojenie wzbudzenia zasilane z osobnego obwodu (nie bezpośrednio z zacisków twornika). W praktyce montażu oznacza to konieczność doprowadzenia i sprawdzenia dwóch torów zasilania: dla twornika oraz dla wzbudzenia.
Silnik bocznikowy zwykle ma umiarkowany moment rozruchowy w porównaniu z silnikiem szeregowym. Wynika to z faktu, że strumień wzbudzenia jest w przybliżeniu stały (zależny od prądu pola), a nie rośnie tak silnie z prądem twornika jak w układzie szeregowym.
Najczęściej wtedy, gdy uczeń widzi dodatkowe elementy w obwodzie i zakłada "mieszany" typ silnika bez prześledzenia połączeń. W compound muszą występować dwa uzwojenia wzbudzenia: jedno równoległe i drugie szeregowe; samo jedno uzwojenie równoległe nie tworzy układu szeregowo-bocznikowego.
Połączenie szeregowe rozpoznasz po jednym torze prądowym: elementy są "jeden za drugim" w tej samej gałęzi. Połączenie równoległe widać jako rozdzielenie na dwie lub więcej gałęzi podłączonych do tych samych węzłów (zacisków). To klucz do rozpoznania wzbudzenia bocznikowego.
W typowym ujęciu egzaminacyjnym: tak. "Obcowzbudny" zakłada, że uzwojenie wzbudzenia ma niezależne źródło lub niezależny obwód zasilania. Jeśli na schemacie pole jest podłączone dokładnie do tych samych zacisków co twornik, to wskazuje raczej na wzbudzenie bocznikowe.
Częste są: śledzenie tylko jednego przewodu (pominięcie węzłów), nieuwzględnienie, gdzie gałąź się rozdziela i łączy, oraz mylenie symbolu uzwojenia wzbudzenia z elementem pomocniczym. Pomaga zaznaczenie węzłów i sprawdzenie, czy uzwojenie pola jest w szeregu czy równolegle.
Przećwicz cztery podstawowe schematy: bocznikowy, szeregowy, obcowzbudny i szeregowo-bocznikowy. Dla każdego zapamiętaj: gdzie jest uzwojenie pola, czy ma osobne zasilanie i czy jest w szeregu czy równolegle z twornikiem. Rozwiązuj zadania "rozpoznaj układ połączeń" na rysunkach.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Silnik prądu stałego bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia połączone równolegle do obwodu twornika, czyli oba obwody są zasilane z tego samego źródła, ale niezależnymi gałęziami."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Silnik prądu stałego" – opis rodzajów wzbudzenia (bocznikowe, szeregowe, obcowzbudne, bocznikowo-szeregowe), https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_pr%C4%85du_sta%C5%82ego - dostęp 2026-03-04
  • Wikipedia (EN): "DC motor" – field winding configurations (shunt, series, compound, separately excited), https://en.wikipedia.org/wiki/DC_motor - accessed 2026-03-04
  • Electrical4U: "DC Shunt Motor" – schemat połączeń i zasada działania (uzwojenie pola równolegle do twornika), https://www.electrical4u.com/dc-shunt-motor/ - accessed 2026-03-04

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z maszyn elektrycznych (dział: maszyny prądu stałego)
  • Instrukcje producentów/serwisowe napędów DC (opis wzbudzenia i schematy połączeń)
  • Materiały szkolne z czytania schematów elektrycznych (połączenia szeregowe i równoległe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego