W geologii strukturalnej orientację płaszczyzn (np. powierzchni uławicenia, spękań, uskoków) opisuje się najczęściej przez dwa elementy: kierunek (odpowiednik strajku) oraz upad, czyli kierunek i wielkość nachylenia płaszczyzny.
Kompas geologiczny typu Freiberg (podobnie jak inne kompasy geologiczne) łączy funkcję kompasu magnetycznego z klinometrem. Dzięki temu można wykonać dwa rodzaje odczytów:
- odczyt kierunku (np. azymutu linii lub kierunku elementu płaszczyzny),
- odczyt kąta nachylenia (czyli wartości upadu) poprzez pracę klinometru.
Jeżeli na rysunku pokazano użycie przyrządu w konfiguracji typowej dla odczytu nachylenia (np. dociśnięcie do płaszczyzny i ustawienie tak, by wskazanie klinometru odpowiadało pochyleniu), to mierzona wielkość to kąt upadu warstwy. Ten parametr jest kluczowy w kartowaniu i w interpretacji budowy geologicznej, bo pozwala odtwarzać geometrię warstw w przestrzeni oraz konstruować przekroje.
Odpowiedź "położenia struktury linijnej" dotyczy elementów takich jak lineacje czy oś fałdu, które opisuje się innymi procedurami (mierzy się trend i zanurzenie linii). Odpowiedź "kierunku zrzutu warstw" odnosi się do kinematyki uskoku i nie jest standardowym bezpośrednim odczytem z kompasu na samej płaszczyźnie uławicenia. Odpowiedź "azymutu kierunku nachylenia płaszczyzny warstw" dotyczy wyłącznie kierunku (azymutu) i pomija wielkość nachylenia, podczas gdy przedstawiony sposób użycia kompasu z klinometrem wskazuje na pomiar wartości kąta.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawia się kompas geologiczny i elementy sugerujące pracę klinometru (odczyt w stopniach nachylenia), zwykle chodzi o kąt upadu, a nie o sam azymut.
