KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 33.
Na rysunku przedstawiono symbol graficzny
Ilustracja przedstawia symbol graficzny, który jest używany w kontekście mechatroniki, w szczególności w kwalifikacji E3.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przycisk ręczny rozwierny to element, którego zestyk w stanie spoczynkowym jest zamknięty, a po naciśnięciu rozłącza obwód. Dlatego jego symbol różni się od samego zestyku NO/NC oraz od przycisku zwiernego, który po zadziałaniu dopiero zamyka tor prądowy.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach sterowania rozróżnia się zarówno rodzaj elementu wykonawczego (np. przycisk ręczny), jak i rodzaj działania styków (zwierny lub rozwierny) oraz ich stan "normalny", czyli w stanie spoczynkowym.

Przycisk ręczny rozwierny ma taki efekt, że w spoczynku tor prądowy jest zamknięty, natomiast po naciśnięciu przycisku następuje rozwarcie (przerwanie obwodu). Taki element jest typowy np. dla funkcji STOP, gdzie naciśnięcie ma przerwać zasilanie cewki stycznika lub sygnał sterujący.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Zestyk normalnie otwarty (NO) opisuje wyłącznie stan styków: w spoczynku jest przerwa, a po zadziałaniu styk się zamyka. Nie musi to być przycisk (może to być np. styk przekaźnika).
  • Przycisk ręczny zwierny działa odwrotnie niż rozwierny: w spoczynku jest przerwa, a po naciśnięciu tor zostaje zamknięty. To typowy przycisk START.
  • Zestyk normalnie zamknięty (NC) również dotyczy samego styku. Oznacza, że w spoczynku jest ciągłość, a po zadziałaniu następuje rozwarcie, ale nie wskazuje sposobu uruchamiania (ręczny/automatyczny) ani rodzaju aparatu.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw ustal, czy symbol przedstawia sam styk, czy aparat (np. przycisk). Dopiero potem oceń, czy jest to funkcja zwierna czy rozwierna oraz jaki jest stan normalny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przycisk rozwierny rozłącza obwód po naciśnięciu. W stanie spoczynkowym jego tor jest zwykle zamknięty, a zadziałanie powoduje przerwę w obwodzie sterowania (np. funkcja STOP). Kluczowe jest rozumienie zmiany stanu po naciśnięciu.
Trzeba sprawdzić, czy symbol pokazuje zamknięty tor w stanie spoczynku (wtedy po zadziałaniu rozewrze) czy przerwę w spoczynku (wtedy po zadziałaniu zewrze). Przyciski mają dodatkowe oznaczenie sposobu uruchamiania (ręcznie).
Zestyk NO to styk, który w stanie spoczynkowym jest otwarty (brak ciągłości), a po zadziałaniu elementu zmienia stan na zamknięty. To pojęcie dotyczy styków (np. przekaźnika, przycisku), a niekoniecznie całego aparatu.
Zestyk NC to styk, który w stanie spoczynkowym jest zamknięty (ciągłość), a po zadziałaniu rozłącza obwód. W praktyce często spotyka się go w obwodach STOP i w łańcuchach bezpieczeństwa, bo przerwa jest łatwa do wykrycia.
Bo NO/NC opisuje stan styków "normalnie", a zwierny/rozwierny opisuje skutek działania przycisku. Jeśli ktoś przyjmie, że "normalny" to stan po naciśnięciu, odwraca logikę i błędnie dopasowuje symbol do odpowiedzi.
Najczęściej służy do zatrzymania pracy: po naciśnięciu przerywa zasilanie cewki stycznika lub sygnał sterujący w PLC. Jest też używany w obwodach, gdzie rozwarcie ma wymusić bezpieczny stan, np. odcięcie napędu.
NO/NC wystarcza, gdy pokazujesz sam styk (np. styk przekaźnika w innym miejscu schematu). Gdy schemat ma wskazywać aparat na pulpicie lub w drzwiach szafy, używa się symbolu przycisku, aby było jasne, że to element uruchamiany ręcznie.
W praktyce funkcja STOP bardzo często realizowana jest stykiem NC (czyli rozwiernym po naciśnięciu), ale "zawsze" to zbyt mocne słowo. Ostatecznie decyduje dokumentacja projektu i wymagania bezpieczeństwa dla danej maszyny.
Typowe błędy to: pomijanie, czy symbol dotyczy przycisku czy samego styku; zakładanie, że "normalnie" oznacza stan po naciśnięciu; oraz kierowanie się pojedynczym detalem graficznym bez sprawdzenia, czy symbol opisuje zwieranie czy rozwieranie.
Ćwicz na realnych schematach sterowania: zaznaczaj elementy START/STOP, NO/NC i porównuj je z opisem funkcji obwodu. Pomaga też tworzenie krótkich fiszek: nazwa elementu → stan w spoczynku → co dzieje się po zadziałaniu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 58% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Przycisk ręczny rozwierny to element, którego zestyk w stanie spoczynkowym jest zamknięty, a po naciśnięciu rozłącza obwód."

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (online database), sekcja: symbole urządzeń sterowniczych i styków (push-button, make/break contact): https://std.iec.ch/iec60617 (dostęp 2026-02-24)
  • PN-EN 60204-1:2018-12, Bezpieczeństwo maszyn — Wyposażenie elektryczne maszyn — Część 1: Wymagania ogólne, rozdziały dot. dokumentacji i schematów oraz odniesień do symboli (źródło normatywne)

Materiały:

  • Baza symboli graficznych IEC 60617 (symbole aparatury łączeniowej)
  • Podręczniki do elektrotechniki/automatyki: rozdziały o aparatach łączeniowych i schematach sterowania
  • Dokumentacje techniczno-ruchowe (DTR) urządzeń: sekcje "schematy elektryczne"

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego