KWALIFIKACJA BUD9 - STYCZEŃ 2014 (test 2)

PYTANIE NR 32.
Na rysunku przedstawiono urządzenie, które służy do wykonywania połączeń
Ilustracja przedstawia urządzenie używane do wykonywania połączeń kielichowych rur z PVC, co jest związane z kwalifikacją
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na schemacie widać rurę z kielichem i rurę z końcem bosym oraz ściągacz z obejmami, listwą zębatą i dźwignią, który wymusza osiowe wsunięcie rury w kielich przez opór uszczelki. Takie narzędzie stosuje się do połączeń kielichowych rur PVC (i podobnych tworzyw), a nie do zgrzewania PE, spawania stali ani montażu kołnierzy.

Pełne wyjaśnienie:

Rysunek przedstawia montaż dwóch odcinków rur ułożonych współosiowo: jedna rura ma kielich (poszerzenie), druga ma koniec bosy (gładki). Na obu rurach zamocowano obejmy zaciskowe, a pomiędzy nimi znajduje się mechanizm z listwą zębatą oraz dźwignią wykonującą ruch wahadłowy. Taki układ jest typowy dla ściągacza, który stopniowo zbliża obejmy do siebie i w kontrolowany sposób wciska koniec bosy rury w kielich.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź: "kielichowych rur z PVC"?
Połączenie kielichowe rur z tworzyw (np. PVC-U) polega na wsunięciu końca bosego w kielich drugiej rury, zwykle z uszczelką elastomerową. Opór uszczelki bywa na tyle duży, że przy większych średnicach stosuje się ściągacze mechaniczne lub hydrauliczne. Widoczny na rysunku mechanizm nie podgrzewa, nie topi i nie spawa materiału – jedynie dociska elementy w osi rurociągu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "zgrzewanych rur z PE" – zgrzewanie wymaga charakterystycznych elementów, takich jak centratory, frez oraz płyta grzejna (dla zgrzewania doczołowego) lub zgrzewarka elektrooporowa z kształtką. Na schemacie ich nie ma; zamiast tego widać ściągacz do dosuwu kielichowego.
  • "spawanych rur stalowych" – spawanie wiąże się z użyciem źródła ciepła i osprzętu spawalniczego (elektrody, palnik, drut, uchwyt). Narzędzie z obejmami i zapadką nie wykonuje spoiny, więc nie odpowiada technologii spawania.
  • "kołnierzowych rur żeliwnych" – połączenia kołnierzowe realizuje się przez skręcanie kołnierzy śrubami z uszczelką pomiędzy. W praktyce potrzebne są kołnierze, śruby, nakrętki oraz klucze; na rysunku nie ma kołnierzy ani śrub, jest natomiast kielich i wciskanie rury.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku widzisz kielich i koniec bosy oraz narzędzie "ciągnące" elementy do siebie, myśl o połączeniu kielichowym. Gdy widzisz płytę grzejną/centratory – to zgrzewanie PE; gdy kołnierze i śruby – to połączenie kołnierzowe; gdy osprzęt spawalniczy – to spawanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To połączenie, w którym koniec bosy jednej rury wsuwany jest w kielich drugiej rury, zwykle z uszczelką elastomerową. Daje szczelność i pozwala na niewielkie przemieszczenia (np. od zmian temperatury), dlatego jest powszechne w kanalizacji i instalacjach z tworzyw.
Ściągacz obejmuje dwie rury obejmami i za pomocą mechanizmu (np. listwa zębata + dźwignia) stopniowo je do siebie dociąga. Dzięki temu rura jest wpychana osiowo w kielich, pokonując opór uszczelki bez szarpania i bez przekoszenia połączenia.
Smar zmniejsza tarcie między uszczelką a końcem bosym rury, co ułatwia wsunięcie i ogranicza ryzyko uszkodzenia lub podwinięcia uszczelki. Montaż "na sucho" często wymaga zbyt dużej siły i może spowodować nieszczelność połączenia.
Kielich widać jako poszerzenie końcówki rury (gniazdo), do którego wsuwany jest drugi odcinek. Rura bosa ma zwykły, gładki koniec bez poszerzenia. Na schematach często pokazuje się też kierunek wsuwania strzałką.
Zgrzewanie PE polega na trwałym stopieniu i połączeniu materiału (np. doczołowo lub elektrooporowo), wymaga zgrzewarki i elementów grzewczych. Połączenie kielichowe PVC jest zwykle rozłączne i uszczelniane gumą; nie używa się podgrzewania, tylko wcisku i ewentualnie ściągacza.
Mechaniczny ściągacz wystarcza przy mniejszych i średnich średnicach oraz typowych warunkach montażu. Hydrauliczny wybiera się, gdy potrzebna jest większa i bardziej stabilna siła dosuwu (np. przy dużych średnicach lub trudnym dostępie w wykopie), aby zachować osiowość i nie uszkodzić uszczelki.
Najczęstsze to: zabrudzenie kielicha lub końca bosego, brak fazowania krawędzi, użycie niewłaściwego smaru albo montaż bez smaru, przekoszenie rury przy wcisku oraz uszkodzenie/uszczypnięcie uszczelki. W praktyce pomaga kontrolowany dosuw ściągaczem i sprawdzenie głębokości wsunięcia.
W typowych systemach z uszczelką elastomerową traktuje się je jako połączenie rozłączne: można je rozmontować, choć często wymaga to narzędzi i ostrożności. Nie jest to połączenie "na stałe" jak spawanie czy zgrzewanie, gdzie materiał jest trwale stopiony.
Spawanie wymaga technologii wytworzenia spoiny, czyli źródła ciepła i osprzętu spawalniczego. Na rysunku widać natomiast obejmy i mechanizm dźwigniowy do dosuwu osiowego – on nie wytwarza spoiny, tylko wciska rurę w kielich, co pasuje do rur z tworzyw i uszczelek.
Ucz się przez skojarzenia "narzędzie → technologia": ściągacz/obejmy = kielich; płyta grzejna/centratory = zgrzewanie; elektrody/palnik = spawanie; śruby/kołnierze = kołnierz. Pomaga też przegląd katalogów narzędzi i ćwiczenie rozpoznawania elementów na schematach montażowych.
info

Statystycznie 60% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Na schemacie widać rurę z kielichem i rurę z końcem bosym oraz ściągacz z obejmami, listwą zębatą i dźwignią, który wymusza osiowe wsunięcie rury w kielich przez opór uszczelki."

Źródła:

  • PN-EN 1401-1: Systemy przewodowe z tworzyw sztucznych do odwadniania i kanalizacji bezciśnieniowej — Nieplastyfikowany poli(chlorek winylu) (PVC-U) — Część 1: Wymagania dotyczące rur, kształtek i systemu
  • PN-EN ISO 1452 (seria): Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych do przesyłania wody — Nieplastyfikowany poli(chlorek winylu) (PVC-U) — (odpowiednie części dotyczące wymagań dla elementów i połączeń)

Materiały:

  • Normy produktowe dotyczące rur PVC do kanalizacji i wodociągów (PN-EN 1401, PN-EN ISO 1452) – zakres połączeń i wymagania
  • Instrukcje montażu systemów rur z uszczelką elastomerową (materiały producentów systemów kanalizacyjnych)
  • Podręczniki/poradniki dla montera instalacji sanitarnych: rozdziały o połączeniach rur z tworzyw

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego