Wymiary na rysunku technicznym z podanymi odchyłkami (tolerancjami) określają przedział dopuszczalnych wartości, w którym musi znaleźć się wymiar rzeczywisty zmierzony na gotowym elemencie. W praktyce nie porównuje się więc tylko "czy jest równo", ale czy wynik pomiaru mieści się między granicą dolną i górną.
Jak rozwiązuje się takie zadanie?
- Odczytaj z rysunku wymiar nominalny średnicy (wartość bazową) oraz odchyłkę górną i odchyłkę dolną.
- Oblicz wymiar maksymalny: nominalny + odchyłka górna.
- Oblicz wymiar minimalny: nominalny + odchyłka dolna (zwykle będzie to dodanie wartości ujemnej).
- Sprawdź każdą z podanych średnic: jest zgodna tylko wtedy, gdy spełnia jednocześnie warunki: nie jest mniejsza od minimum i nie jest większa od maksimum.
W tym zadaniu poprawna jest odpowiedź "80,50 mm", ponieważ (zgodnie z informacją z rysunku) ta wartość mieści się w dopuszczalnym zakresie tolerancji dla średnicy zewnętrznej elementu.
Dlaczego pozostałe wartości są niepoprawne?
- "79,95 mm" – jest poza dopuszczalnym zakresem, jeśli przekracza granicę dolną; typowy błąd to nieuwzględnienie dolnej odchyłki lub jej znaku.
- "79,50 mm" – jest jeszcze bardziej oddalona od nominalnej i w typowych tolerancjach warsztatowych dla takiej średnicy oznacza niedowymiar (za mała średnica), co może powodować luz, problemy z pasowaniem lub odrzut detalu.
- "80,85 mm" – to przykład nadwymiaru (za duża średnica), który może uniemożliwiać montaż, wymagać dodatkowej obróbki lub skutkować brakiem zgodności wyrobu z dokumentacją.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze twórz przedział [min; max] i sprawdzaj obie granice. Samo porównanie "czy blisko nominalnego" prowadzi do błędów, zwłaszcza przy odchyłkach jednostronnych lub różnych znakach odchyłek.
