KWALIFIKACJA MOT2 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 23.
Na schemacie ideowym przedstawiono fragment układu sterowania szyberdachem, w którym uszkodzony jest przekaźnik P1 oraz tranzystor T3. Zidentyfikuj elementy do wymiany.
Ilustracja przedstawia schemat ideowy fragmentu układu sterowania szyberdachem w samochodzie, który jest częścią egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do wymiany wskazuje się przekaźnik P1 typu rozwiernego (styk normalnie zamknięty, który po zadziałaniu cewki się rozłącza) oraz tranzystor T3 pracujący jako układ Darlingtona NPN. Taka identyfikacja wynika z symboli na schemacie: oznaczenia styków przekaźnika i charakterystycznego zapisu dwóch tranzystorów w kaskadzie.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach ze schematem ideowym kluczowe jest czytanie symboli, a nie "zgadywanie" po nazwie elementu. W układzie sterowania szyberdachem elementy do wymiany wskazuje się na podstawie tego, jak są narysowane i jaką pełnią funkcję w torze sterowania oraz w torze mocy.

Przekaźnik rozwierny to taki, którego styk w stanie spoczynkowym (bez zasilania cewki) jest zwarty, a po wysterowaniu cewki zostaje rozłączony. Na schemacie rozpoznaje się go po symbolu styku oraz położeniu "normalnym" (odniesionym do braku wysterowania). W sterowaniu napędami bywa używany np. do odłączania zasilania po spełnieniu warunku lub do realizacji blokad.

Tranzystor w układzie Darlingtona NPN rozpoznaje się po symbolu przedstawiającym dwa tranzystory bipolarnie połączone tak, aby uzyskać duże wzmocnienie prądowe (przydatne przy sterowaniu cewką przekaźnika lub innym obciążeniem). Konfiguracja NPN oznacza typ przewodzenia i kierunek sterowania (typowo: sygnał sterujący podaje się na bazę, a element "ściąga" prąd w kierunku masy, zależnie od topologii).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Najczęściej wynikają z jednego z typowych nieporozumień:

  • pomylenia rodzaju styku przekaźnika (NO/NC) przez nieuwzględnienie, że "normalny" stan to stan bez wysterowania cewki,
  • uznania, że T3 to pojedynczy tranzystor, mimo że schemat wskazuje układ złożony (Darlington),
  • wyboru niezgodnej polaryzacji (PNP zamiast NPN) przez skupienie się na nazwie, a nie na symbolu strzałki/emiterze i połączeniach.

Na egzaminie warto stosować prostą procedurę: (1) zidentyfikuj symbol elementu, (2) określ jego stan spoczynkowy, (3) sprawdź połączenia w torze sterowania i mocy, (4) dopiero potem dopasuj opis odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik rozwierny ma styk, który w stanie spoczynkowym (bez zasilania cewki) jest zwarty, a po wysterowaniu cewki się rozłącza. Na schemacie patrzysz na położenie "normalne" styku, czyli odniesione do braku prądu w cewce.
Rozpoznanie polega na sprawdzeniu, czy w stanie spoczynkowym (bez wysterowania) styk jest narysowany jako zwarty czy rozwarty. NO jest rozwarty w spoczynku, NC jest zwarty w spoczynku. Zawsze analizuj to w kontekście symbolu cewki i opisu styków.
Układ Darlingtona to połączenie dwóch tranzystorów bipolarnych tak, aby uzyskać bardzo duże wzmocnienie prądowe. Na schemacie często wygląda jak dwa tranzystory "jeden za drugim". Stosuje się go, gdy sygnał sterujący ma mały prąd, a obciążenie wymaga większego.
Bo cewka przekaźnika może wymagać prądu większego niż może dostarczyć wyjście sterownika. Darlington pozwala sterować większym prądem przy małym prądzie bazy. W praktyce zwiększa "siłę" sterowania, ale ma też większy spadek napięcia niż pojedynczy tranzystor.
Najpewniejsza metoda to odczyt symbolu emitera (strzałki) oraz połączeń do zasilania i masy w danym układzie. NPN i PNP mają różne kierunki przewodzenia i inny sposób wysterowania. Na egzaminie zawsze łącz symbol z topologią: gdzie jest plus, gdzie masa i gdzie obciążenie.
Typowe objawy to brak reakcji napędu, działanie tylko w jedną stronę (zależnie od układu), praca przerywana albo "zostawanie" w jednej pozycji. Mogą też wystąpić objawy mechaniczne (np. brak odcięcia), jeśli styk się skleja. Potwierdza się to pomiarami i analizą schematu.
Jeśli tranzystor jest uszkodzony, cewka przekaźnika może nie dostawać prądu (przekaźnik nie zadziała) albo może być wysterowana stale (zależnie od rodzaju uszkodzenia: przerwa/zwarcie). W diagnostyce łączy się pomiar napięć na cewce i sprawdzenie sygnału sterującego z modułu.
Nie w pełni. Opis mówi, że elementy są oznaczone jako P1 i T3, ale ich typ (np. rozwierny, Darlington NPN) wynika z symboli i połączeń na schemacie. Dlatego na egzaminie kluczowe jest poprawne odczytanie rysunku i stanu spoczynkowego elementów.
Najczęściej: napięcie zasilania i masa modułu, napięcie na cewce przekaźnika podczas próby sterowania, ciągłość/rezystancja cewki, spadki napięć na stykach pod obciążeniem oraz sygnał sterujący na tranzystorze. Pomiary dobiera się zgodnie ze schematem i objawem.
Ćwicz systematycznie: najpierw symbole (przekaźniki, tranzystory, diody), potem proste układy sterowania obciążeniem, a na końcu kompletne fragmenty instalacji komfortu. Na egzaminie stosuj rutynę: zasilanie → masa → sterowanie → obciążenie, i zawsze analizuj stan spoczynkowy.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Do wymiany wskazuje się przekaźnik P1 typu rozwiernego (styk normalnie zamknięty, który po zadziałaniu cewki się rozłącza) oraz tranzystor T3 pracujący jako układ Darlingtona NPN."

Źródła:

  • Robert Bosch GmbH: "Automotive Electrics and Automotive Electronics", 5th Edition, rozdziały dotyczące przekaźników i elementów wykonawczych
  • Wikipedia: "Przekaźnik" (sekcja: styki NO/NC) https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeka%C5%BAnik - dostęp 2026-02-28
  • Wikipedia: "Para Darlingtona" https://pl.wikipedia.org/wiki/Para_Darlingtona - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Podręcznik do elektrotechniki/elektroniki samochodowej: schematy, przekaźniki, elementy wykonawcze
  • Materiały o tranzystorach bipolarnych i układzie Darlingtona (noty aplikacyjne, skrypty szkolne)
  • Ćwiczenia z czytania schematów ideowych układów nadwozia (komfort, szyby, dach)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego