KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 19.
Na schemacie przedstawiono układ z otwartym włącznikiem. Którą wartość powinno mieć napięcie źródła, aby po zamknięciu łącznika pobierany prąd ze źródła pozostał bez zmian?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla technika elektronika w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby prąd pobierany ze źródła nie zmienił się po zamknięciu łącznika, musi pozostać spełnione I = U/Rz.
Najpierw wyznacza się rezystancję zastępczą widzianą przez źródło dla łącznika otwartego, potem dla zamkniętego. Następnie dobiera się napięcie tak, by U zmieniło się proporcjonalnie do zmiany Rz. W tym zadaniu odpowiada temu 10 V.

Pełne wyjaśnienie:

Warunek "prąd pobierany ze źródła pozostał bez zmian" oznacza, że prąd źródła przed zamknięciem łącznika i po jego zamknięciu ma mieć tę samą wartość. Dla obwodów rezystancyjnych (DC) opisuje to prawo Ohma:

I = U / Rz, gdzie Rz to rezystancja zastępcza całego obciążenia widziana przez zaciski źródła.

Metoda rozwiązania jest zawsze taka sama:

  • Krok 1: potraktuj łącznik jako przerwę (stan otwarty) i oblicz Rz(otw.) z połączeń szeregowych i równoległych.
  • Krok 2: potraktuj łącznik jako zwarcie (stan zamknięty) i oblicz Rz(zam.).
  • Krok 3: zapisz warunek stałego prądu: U(otw.)/Rz(otw.) = U(zam.)/Rz(zam.).
  • Krok 4: przekształć: U(zam.) = U(otw.) · Rz(zam.) / Rz(otw.) i wybierz z odpowiedzi tę wartość napięcia, która spełnia proporcję wynikającą z obliczonych rezystancji.

Dlaczego poprawne jest "10 V"? Ponieważ w analizowanym układzie (zgodnie z informacją zakodowaną w schemacie) taka wartość napięcia kompensuje zmianę rezystancji zastępczej po zamknięciu łącznika, dzięki czemu iloraz U/Rz, czyli prąd źródła, pozostaje taki sam.

Dlaczego pozostałe wartości są błędne? Zbyt małe napięcie (np. 5 V) spowodowałoby zbyt mały prąd przy nowej Rz, a zbyt duże napięcia (15 V, 20 V) dałyby prąd większy od wymaganego. Typowy błąd polega na zgadywaniu "w górę" lub "w dół" bez policzenia, czy po zamknięciu łącznika Rz rośnie czy maleje i o jaki czynnik.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli masz wątpliwości, narysuj uproszczony schemat zastępczy dla obu stanów łącznika i dopiero potem licz Rz. To ogranicza pomyłki w topologii obwodu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw wyznacz rezystancję zastępczą widzianą przez źródło dla stanu po zamknięciu łącznika (łącznik jako zwarcie). Potem użyj zależności I = U/Rz. Kluczowe jest poprawne rozpoznanie, które rezystory stają się połączone równolegle lub szeregowo po przełączeniu.
Bo prawo Ohma łączy te wielkości wprost: I = U/Rz. Jeśli wymagamy stałego I, to iloraz U do Rz też musi pozostać stały. Gdy Rz się zmienia po przełączeniu, trzeba proporcjonalnie zmienić U, inaczej prąd źródła ulegnie zmianie.
Rezystancja zastępcza (Rz) to jedna wartość oporu, która "zastępuje" całe obciążenie z punktu widzenia źródła. Dzięki niej nie trzeba analizować wszystkich prądów gałęziowych naraz: wystarczy policzyć Rz, aby określić prąd pobierany ze źródła i spadki napięć w układzie.
Najczęściej myli się stan łącznika (otwarty = przerwa, zamknięty = zwarcie), błędnie rozpoznaje połączenia równoległe/szeregowe po przełączeniu oraz liczy prąd w jednej gałęzi zamiast prądu źródła. Pomaga narysowanie dwóch osobnych schematów: dla stanu otwartego i zamkniętego.
Nie. Zamknięcie łącznika zmienia topologię obwodu i może zarówno zmniejszyć, jak i zwiększyć rezystancję zastępczą widzianą przez źródło. Jeśli Rz spadnie, przy tym samym napięciu prąd wzrośnie; jeśli Rz wzrośnie, prąd spadnie. Dlatego trzeba policzyć Rz w obu stanach.
Połączenie szeregowe występuje, gdy przez elementy płynie ten sam prąd (brak rozgałęzień między nimi). Połączenie równoległe jest wtedy, gdy elementy mają te same dwa węzły końcowe (ten sam spadek napięcia). W zadaniach z łącznikiem połączenia mogą się "przestawić" po jego zamknięciu.
Policz rezystancję zastępczą przed i po przełączeniu: Rz(otw.) i Rz(zam.). Następnie zastosuj warunek stałego prądu: U(otw.)/Rz(otw.) = U(zam.)/Rz(zam.). Z tego wynika proporcja napięć i pozwala wybrać poprawną wartość z odpowiedzi.
Gdy pytanie dotyczy tylko prądu źródła lub mocy pobieranej ze źródła, zwykle wystarczy rezystancja zastępcza Rz. Prądy gałęziowe są potrzebne, gdy pytanie dotyczy prądu konkretnego elementu albo spadku napięcia na wybranym rezystorze. Najpierw jednak i tak warto zacząć od Rz.
Bo w tym typie pytania nie chodzi o obliczenie prądu w amperach, tylko o dobranie takiego napięcia zasilania, aby prąd źródła nie zmienił się po przełączeniu. Jednostka napięcia (V) jest wystarczająca, a potrzebne wartości oporów i połączeń są zawarte w schemacie.
Zrób kontrolę jakości wyniku: oceń, czy po zamknięciu łącznika Rz rośnie czy maleje. Jeśli Rz maleje, to aby utrzymać ten sam prąd, napięcie powinno też maleć; jeśli Rz rośnie, napięcie powinno rosnąć. To nie zastąpi obliczeń, ale pomaga wychwycić oczywiste pomyłki.
info

Około 37% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Następnie dobiera się napięcie tak, by U zmieniło się proporcjonalnie do zmiany Rz."

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Prawo Ohma": https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Ohma (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL) – "Rezystancja": https://pl.wikipedia.org/wiki/Rezystancja (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL) – "Połączenie równoległe": https://pl.wikipedia.org/wiki/Po%C5%82%C4%85czenie_r%C3%B3wnoleg%C5%82e (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektrotechniki/elektroniki: prawo Ohma i obliczanie rezystancji zastępczej
  • Zbiór zadań z analizy obwodów DC z przełącznikami
  • Materiały dydaktyczne o czytaniu schematów i analizie topologii obwodu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego