KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2013

PYTANIE NR 37.
Na schemacie symbolem K1 oznaczono
Schemat elektryczny (drabinkowy) sterowania, składający się z trzech gałęzi pionowych oznaczonych cyframi 1, 2, 3.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie K1 na schemacie dotyczy przekaźnika: widnieje jako cewka i jako jego styk. Znak "X" w małym kwadracie w symbolu cewki oraz łuk przy styku wskazują funkcję czasową typu opóźnione załączanie. Oznacza to zwłokę przy zamykaniu styku NO po wzbudzeniu cewki.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach sterowania (np. drabinkowych) oznaczenie K jest typowe dla przekaźników/styczników. Ten sam symbol identyfikacyjny (tu: K1) może pojawić się w kilku miejscach schematu: jako cewka elementu oraz jako jego styki (wykonawcze/sterujące).

W tym zadaniu kluczowe są dwa szczegóły graficzne:

  • Symbol cewki K1 ma dodatkowe oznaczenie wewnątrz prostokąta (mały kwadrat z krzyżykiem). Takie oznaczenie informuje, że nie jest to zwykły przekaźnik, tylko przekaźnik czasowy.
  • Symbol styku K1 jest stykiem zwiernym (NO), a dodatkowy łuk/czasza przy ramieniu styku oznacza funkcję opóźnienia czasowego współpracującą z tą cewką.

Dla przekaźnika czasowego typu zwłoka przy zamykaniu (on-delay, TON) przebieg działania jest następujący: po podaniu zasilania na cewkę przekaźnika odliczany jest nastawiony czas, a dopiero po jego upływie styk zwierny zamyka się. To odróżnia go od zwłoki przy otwieraniu (off-delay, TOF), gdzie opóźnienie dotyczy rozłączenia po zaniku zasilania cewki.

Dlatego poprawne jest rozpoznanie, że K1 oznacza cewkę oraz styk zwierny przekaźnika czasowego działającego ze zwłoką czasową przy zamykaniu.

Pozostałe odpowiedzi są błędne, ponieważ:

  • Opis "przekaźnika napięciowego" nie pasuje do symboli czasu (dodatkowe znaki na cewce i na styku).
  • "Przycisk sterowniczy" na schematach ma zwykle oznaczenie S i inny symbol graficzny; tutaj przyciski są osobno (S1, S2).
  • Wariant "zwłoka przy otwieraniu" dotyczy innej funkcji czasowej (opóźnionego odpadania) i odpowiada innym oznaczeniom funkcji czasu.

W praktyce (także w gazownictwie) takie przekaźniki realizują sekwencje uruchomień i opóźnienia zabezpieczające, np. opóźnione załączenie wentylatora, sygnalizacji lub elementów blokad.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznaczenie K1 identyfikuje przekaźnik w układzie sterowania. To samo K1 może wystąpić jako cewka (element sterujący) oraz jako styki tego samego przekaźnika. Zawsze warto sprawdzić, czy na cewce i styku nie ma znaków funkcji specjalnej, np. opóźnienia.
W schematach drabinkowych jedna cewka przekaźnika steruje swoimi stykami umieszczonymi w innych gałęziach schematu. Dlatego identyfikator (np. K1) jest powtarzany przy cewce i przy stykach, żeby było jasne, które styki należą do którego przekaźnika.
Przekaźnik czasowy to aparat automatyki, który zmienia stan swoich styków z opóźnieniem zależnym od nastawy czasu. Umożliwia realizację sekwencji czasowych, opóźnione uruchamianie urządzeń oraz proste blokady. W układach technicznych poprawia bezpieczeństwo i zapobiega jednoczesnym załączeniom.
Przy zwłoce przy zamykaniu styk zwierny nie zamyka się od razu po zasileniu cewki. Najpierw odliczany jest ustawiony czas, a dopiero po jego upływie następuje załączenie styku. To typowe rozwiązanie do opóźnionego startu odbiornika po spełnieniu warunków.
Różnicę wskazują dodatkowe oznaczenia funkcji czasowej na symbolu cewki i/lub na styku (np. znak w kwadracie, dodatkowy łuk przy styku). Zwłoka przy zamykaniu dotyczy momentu załączenia po wzbudzeniu cewki, a zwłoka przy otwieraniu dotyczy rozłączenia po zaniku zasilania cewki.
Dodatkowy łuk/czasza przy ramieniu styku jest graficzną informacją, że styk ma działanie czasowe, czyli nie przełącza się natychmiast po zmianie stanu cewki. W połączeniu z oznaczeniem na cewce pozwala rozpoznać, czy opóźnienie dotyczy załączenia (zamknięcia) czy wyłączenia (otwarcia).
Nie. Przekaźnik napięciowy jest elementem reagującym na poziom napięcia (np. zanik, spadek, wzrost) i zwykle ma inne oznaczenia funkcji niż przekaźnik czasowy. Jeśli na symbolu cewki i styku pojawiają się znaki opóźnienia, wskazuje to na funkcję czasową, a nie na kontrolę wartości napięcia.
Przyciski sterownicze mają zwykle oznaczenie literowe S oraz symbol styku chwilowego: zwiernego (NO) lub rozwiernego (NC). W zadaniach egzaminacyjnych łatwo je pomylić z elementami K, dlatego trzeba zwracać uwagę na oznaczenie literowe oraz na to, czy element jest opisany jako cewka (prostokąt) czy jako styk.
W praktyce mogą występować w układach sterowania urządzeń pomocniczych i zabezpieczeń, np. sekwencyjne uruchamianie wentylacji, opóźnienia sygnalizacji, blokady czasowe przed ponownym załączeniem czy logika rozruchu. Ideą jest wymuszenie odpowiedniej kolejności działań w czasie i ograniczenie ryzyka błędnej pracy.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie zwłoki przy zamykaniu ze zwłoką przy otwieraniu, nieuwzględnianie, że to samo K1 oznacza cewkę i styk tego samego przekaźnika, oraz ignorowanie małych dodatków graficznych (łuk, znaki w kwadracie). Warto ćwiczyć czytanie symboli na wielu przykładach.
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Oznaczenie K1 na schemacie dotyczy przekaźnika: widnieje jako cewka i jako jego styk."

Źródła:

  • PN-EN 60617, "Symbole graficzne stosowane w schematach" (norma przywołana w kontekście pytania; część dotycząca przekaźników i symboli opóźnień czasowych)
  • IEC 60617 – Online database (Graphical symbols for diagrams), dział: symbole przekaźników i funkcji czasowych, https://std.iec.ch/iec60617 (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • PN-EN 60617 / IEC 60617 (baza symboli graficznych) – dział: przekaźniki i styki
  • Podręczniki/kompendia z elektrotechniki i automatyki: schematy drabinkowe, aparatura sterownicza
  • Karty katalogowe przekaźników czasowych (TON/TOF) producentów automatyki – sekcja: symbole i funkcje

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego