KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 39.
Na schemacie symbolem X zaznaczono uszkodzony głośnik w kolumnie głośnikowej. Dobierz głośnik potrzebny do naprawy.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny kolumny głośnikowej, który jest używany w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie X na schemacie dotyczy głośnika pracującego w najwyższym paśmie zestawu, więc zamiennik musi być przetwornikiem wysokotonowym o szerokim zakresie do ok. 20 kHz. Odpowiedź "GDWK 9/80/1 4-20 kHz" odpowiada pracy w paśmie wysokich częstotliwości, podczas gdy pozostałe propozycje mają pasma typowe dla głośników średnio- lub niskotonowych.

Pełne wyjaśnienie:

W kolumnie głośnikowej poszczególne przetworniki są dobierane do określonych zakresów częstotliwości. Zwykle zestaw zawiera głośnik niskotonowy (bas), czasem osobny średniotonowy oraz głośnik wysokotonowy (tweeter). Informacja, co oznacza symbol X na schemacie, wynika z połączenia w układzie (np. sekcja zwrotnicy) oraz z tego, jaki zakres pasma ma obsługiwać dany przetwornik.

Odpowiedź "GDWK 9/80/1 4-20 kHz" jest właściwa, ponieważ podane pasmo przenoszenia obejmuje wysokie częstotliwości aż do 20 kHz, czyli typowy górny zakres słyszalności. Taki przetwornik nadaje się do odtwarzania wysokich tonów i współpracy ze zwrotnicą w torze wysokotonowym.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe z powodów pasmowych:

  • "GDM 10/60/4 1-9 kHz" – zakres kończy się na 9 kHz, więc nie zapewni poprawnego odtwarzania najwyższych składowych (sybilantów, "powietrza" w nagraniu). Taki przetwornik jest typowy raczej dla sekcji średniotonowej lub szerokopasmowej, a nie dla typowego tweetera.
  • "GDN 13/40/2 90-5 000 Hz" – to zakres charakterystyczny dla głośnika nisko/średniotonowego; górna granica 5 kHz jest zbyt niska dla toru wysokotonowego. Wstawienie takiego głośnika w miejsce tweetera spowoduje brak wysokich tonów i zaburzy zestrojenie zwrotnicy.
  • "GDN 20/40 45-3 500 Hz" – pasmo wskazuje na głośnik niskotonowy (basowy), który nie jest przeznaczony do pracy w wysokich częstotliwościach. Jego użycie zamiast głośnika wysokotonowego nie spełni funkcji i może prowadzić do nieprawidłowej współpracy z filtrem w zwrotnicy.

W praktyce serwisowej, oprócz samego pasma przenoszenia, należy także dopilnować zgodności kluczowych parametrów (np. impedancji i mocy) oraz mechanicznej możliwości montażu. Jednak w tym zadaniu kryterium rozróżniające odpowiedzi stanowi przede wszystkim zakres częstotliwości odpowiadający roli przetwornika oznaczonego jako X na schemacie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Głośnik wysokotonowy (tweeter) odpowiada za odtwarzanie najwyższych częstotliwości, zwykle kilku–kilkunastu kHz aż do ok. 20 kHz. W zestawie współpracuje ze zwrotnicą, która kieruje do niego tylko "górę" pasma, dzięki czemu dźwięk jest szczegółowy i czytelny.
Patrz na górną granicę pasma: jeśli sięga ok. 18–20 kHz, głośnik jest przeznaczony do wysokich tonów. Głośniki nisko- i średniotonowe zwykle kończą pasmo znacznie niżej (kilka kHz). Samo "duże pasmo" nie wystarczy — liczy się też, w jakim zakresie pracuje.
Bo głośnik niskotonowy ma inną konstrukcję i jest zoptymalizowany do pracy w basie. W torze wysokotonowym dostanie sygnał, którego nie odtworzy poprawnie, a zwrotnica jest zestrojona pod inny typ obciążenia. Efektem będzie brak wysokich tonów i pogorszenie brzmienia, a czasem ryzyko uszkodzeń.
Zwrotnica dzieli sygnał audio na pasma (np. niskie i wysokie) i kieruje je do właściwych przetworników. Dzięki temu każdy głośnik pracuje w zakresie, do którego jest przeznaczony. Przy doborze zamiennika trzeba pamiętać, że zwrotnica "oczekuje" konkretnego typu głośnika, a nie dowolnego modelu.
To deklarowane pasmo częstotliwości, w którym głośnik ma odtwarzać dźwięk. Zakres kończący się na 20 kHz wskazuje na pracę w wysokich tonach. W zadaniach egzaminacyjnych taki zapis bywa kluczową wskazówką do rozpoznania, czy dany model jest odpowiedni do sekcji wysokotonowej.
Nie. W praktyce trzeba sprawdzić też m.in. impedancję, moc znamionową, skuteczność, wymiary montażowe oraz sposób podłączenia. Jednak w testach często upraszcza się sytuację i jako główne kryterium podaje się pasmo, bo pozwala szybko odróżnić tweeter od głośnika nisko- lub średniotonowego.
Najczęściej słychać wyraźny brak "góry" (dźwięk jest matowy, bez szczegółów), czasem pojawiają się trzaski lub zniekształcenia przy wyższych poziomach głośności. Diagnozę potwierdza się pomiarami (np. kontrolą ciągłości cewki) i sprawdzeniem, czy zwrotnica podaje sygnał na zaciski tweetera.
Bo część oznaczeń może wyglądać podobnie, a różnice dotyczą kluczowych parametrów (pasmo, przeznaczenie, konstrukcja). Uczeń może ulec heurystyce "to prawie to samo". Na egzaminie warto zawsze porównywać liczby w paśmie przenoszenia i zastanowić się, do jakiej sekcji zestawu dany przetwornik pasuje.
Ćwicz rozpoznawanie elementów na schematach (zwłaszcza torów zwrotnicy) i ucz się mapować typowe pasma na typy głośników. Pomaga też analiza kilku kart katalogowych przetworników: zobaczysz, że tweeter zwykle pracuje do ok. 20 kHz, a bas kończy się dużo niżej.
Najczęściej: wybór po "nazwie" zamiast po parametrach, nieuwzględnienie tego, że zestaw ma podział pasma, oraz mylenie głośnika średniotonowego z wysokotonowym (bo oba mogą mieć górną granicę w okolicy kilku kHz). Pomaga prosta kontrola: czy górna granica sięga ok. 20 kHz?
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Oznaczenie X na schemacie dotyczy głośnika pracującego w najwyższym paśmie zestawu, więc zamiennik musi być przetwornikiem wysokotonowym o szerokim zakresie do ok. 20 kHz."

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały z elektroakustyki: typy przetworników i ich pasma pracy
  • Materiały do nauki czytania schematów: zwrotnice 2- i 3-drożne w kolumnach
  • Karty katalogowe (datasheet) przetworników i ćwiczenia z doboru zamienników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego