KWALIFIKACJA BPO1 - STYCZEŃ 2008

PYTANIE NR 17.
Na stanowiskach pracy wykonano pomiary Emin minimalne natężanie oświetlenia) oraz Eśr (średnie natężenie oświetlenia). Na którym stanowisku spełniony jest wymóg równomierności oświetlenia na płaszczyźnie roboczej?
Ilustracja przedstawia tabelę wyników pomiarów natężenia oświetlenia na różnych stanowiskach pracy.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Równomierność oświetlenia na płaszczyźnie roboczej ocenia się jako stosunek wartości minimalnej do średniej (U0 = Emin/Eśr). Wymóg jest spełniony na tym stanowisku, dla którego obliczony iloraz U0 osiąga co najmniej wartość wymaganą dla danego rodzaju pracy. Dlatego poprawny jest wybór "B".

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu porównuje się równomierność oświetlenia na płaszczyźnie roboczej. Do tego celu wykorzystuje się dwie wielkości z pomiarów:

  • Emin – minimalne natężenie oświetlenia uzyskane w punktach pomiarowych na płaszczyźnie roboczej,
  • Eśr – średnie natężenie oświetlenia z tych samych punktów.

Równomierność (często oznaczana jako U0) wyznacza się jako iloraz U0 = Emin/Eśr. Sens tego wskaźnika jest praktyczny: nawet gdy średnia jest wysoka, pojedyncze "ciemniejsze" miejsca (niskie Emin) mogą pogarszać widzenie, zwiększać zmęczenie wzroku i sprzyjać błędom. Dlatego w ocenie warunków pracy liczy się nie tylko średnia, ale także to, jak bardzo wartości w polu roboczym są wyrównane.

Wybór stanowiska poprawnego polega na tym, aby:

  1. dla każdego stanowiska obliczyć U0 dzieląc Emin przez Eśr,
  2. porównać otrzymany wynik z wymaganiem równomierności właściwym dla danego rodzaju pracy i obszaru (płaszczyzna robocza),
  3. wskazać stanowisko, które spełnia warunek (najczęściej: ma U0 nie mniejsze niż wymagane minimum).

Odpowiedź "B" jest poprawna, bo odpowiada stanowisku, dla którego relacja Emin do Eśr spełnia wymaganie równomierności. Pozostałe propozycje są błędne typowo z jednego z powodów: mają zbyt niskie Emin w stosunku do Eśr (czyli "dziury" w oświetleniu), albo wynik zostałby uzyskany po błędnym odwróceniu ilorazu (Eśr/Emin), albo sugerują kierowanie się samą średnią bez kontroli minimum.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zapisuj wzór U0 = Emin/Eśr, zanim zaczniesz liczyć. To ogranicza ryzyko odwrócenia ułamka i wybierania stanowiska "na oko" po najwyższej średniej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Emin to minimalne natężenie oświetlenia zarejestrowane w punktach pomiarowych na płaszczyźnie roboczej, a Eśr to wartość średnia z tych punktów. Obie wartości są potrzebne do oceny jakości oświetlenia, nie tylko jego "mocy".
Najczęściej liczy się wskaźnik równomierności jako U0 = Emin/Eśr. Najpierw bierzesz minimalny wynik z siatki pomiarowej (Emin), potem dzielisz go przez średnią (Eśr). Im bliżej 1, tym bardziej wyrównane oświetlenie.
Bo średnia może być wysoka mimo występowania słabo doświetlonych miejsc. Niskie Emin oznacza "ciemne plamy", które pogarszają widzenie, zwiększają zmęczenie i ryzyko pomyłek. Dlatego w praktyce ocenia się też równomierność (Emin/Eśr).
Najczęstsze to: odwrócenie ułamka (liczenie Eśr/Emin), wybieranie stanowiska z najwyższą średnią bez sprawdzenia minimum, oraz pomylenie Emin z "najniższym wymaganiem normy". Warto zawsze zapisać wzór U0 przed obliczeniami.
Gdy wykonuje się prace wzrokowe wymagające precyzji (kontrola jakości, montaż drobnych elementów, odczyt oznaczeń, obsługa maszyn). W takich zadaniach lokalne niedoświetlenia zwiększają ryzyko błędów, zmęczenia wzroku i zdarzeń wypadkowych.
Typowe skutki to: większe zmęczenie i łzawienie oczu, spadek koncentracji, dłuższy czas reakcji, więcej błędów oraz większe prawdopodobieństwo potknięć lub niewłaściwej obsługi narzędzi. To czynnik uciążliwy, a czasem pośrednio niebezpieczny.
Nie zawsze. Jeśli Eśr jest jeszcze wyższe, iloraz Emin/Eśr może nadal być zbyt mały. Równomierność ocenia relację minimum do średniej, więc liczy się proporcja, a nie tylko sama wartość minimalna.
Może ocenić, czy stanowisko spełnia wymagania jakościowe oświetlenia, opisać niezgodności w protokole, zarekomendować działania korygujące (doświetlenie, zmiana opraw, czyszczenie, przestawienie stanowiska) oraz uwzględnić to w ocenie ryzyka zawodowego.
Pomiary wykonuje się na płaszczyźnie roboczej (tam, gdzie realnie odbywa się praca wzrokowa), w wielu punktach siatki pomiarowej. Z tych punktów wyznacza się wartości średnią (Eśr) oraz minimalną (Emin), potrzebne do oceny równomierności.
Najpierw zapisz wzór U0 = Emin/Eśr. Następnie policz iloraz dla każdego stanowiska i porównaj wyniki z wymaganiem równomierności. Nie kieruj się najwyższą średnią "na oko" i sprawdź, czy nie odwróciłeś ułamka.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Równomierność oświetlenia na płaszczyźnie roboczej ocenia się jako stosunek wartości minimalnej do średniej (U0 = Emin/Eśr)."

Źródła:

  • PN-EN 12464-1, "Światło i oświetlenie – Oświetlenie miejsc pracy – Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach" (definicje i wymagania dot. natężenia i równomierności)
  • PN-EN 12665, "Światło i oświetlenie – Podstawowe terminy i kryteria określania wymagań dotyczących oświetlenia" (terminologia: natężenie, średnie i minimalne wartości)

Materiały:

  • Teksty norm dotyczących oświetlenia miejsc pracy (definicje Emin, Eśr i równomierności)
  • Materiały CIOP-PIB dotyczące oświetlenia stanowisk pracy i ergonomii widzenia
  • Podręczniki BHP/ergonomii omawiające pomiary środowiska pracy (oświetlenie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego