KWALIFIKACJA CHM2 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 38.
Na zamieszczonym schemacie przedstawiono automatyczny układ regulacyjny, który pozwala na
Ilustracja przedstawia schemat automatycznego układu regulacyjnego, który jest używany w kontekście kwalifikacji zawodowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układzie regulacji sygnałem wejściowym dla regulatora jest wynik pomiaru temperatury, a sygnałem wyjściowym jest oddziaływanie na element wykonawczy zmieniający przepływ.
Dlatego poprawne jest "sterowanie natężeniem przepływu czynnika na podstawie pomiaru temperatury", a nie sama rejestracja ani regulacja w odwrotnym kierunku.

Pełne wyjaśnienie:

Automatyczny układ regulacyjny (pętla regulacji) działa w oparciu o sprzężenie zwrotne: mierzona wielkość procesu wraca do regulatora jako informacja, czy proces przebiega zgodnie z wymaganiem.

Jeżeli na schemacie pomiar dotyczy temperatury, to temperatura jest wielkością mierzoną (często nazywaną też wielkością regulowaną albo sygnałem PV – zależnie od konwencji). Regulator porównuje tę informację z wartością zadaną i generuje sygnał sterujący do elementu wykonawczego (np. zaworu regulacyjnego).

Gdy element wykonawczy wpływa na natężenie przepływu czynnika, to przepływ jest wielkością manipulowaną (MV): układ zmienia przepływ po to, aby osiągnąć zamierzony efekt w temperaturze obiektu (np. ogrzewania/chłodzenia). Z tego powodu poprawna jest odpowiedź: "sterowanie natężeniem przepływu czynnika na podstawie pomiaru temperatury".

Pozostałe odpowiedzi opisują inne sytuacje:

  • "sterowanie temperaturą czynnika na podstawie pomiaru natężenia przepływu" odwraca role sygnałów: byłoby poprawne dla układu, w którym to przepływ jest mierzony, a element wykonawczy wpływa bezpośrednio na temperaturę (co w praktyce zwykle i tak odbywa się pośrednio, np. przez wymianę ciepła).
  • "automatyczna rejestracja natężenia przepływu czynnika" oznaczałaby układ pomiarowo-zapisowy bez wpływu na proces. Rejestracja sama w sobie nie tworzy pętli regulacji.
  • "automatyczna rejestracja temperatury czynnika" to także tylko monitoring. W regulacji konieczny jest element wykonawczy, który zmienia proces, oraz logika regulatora.

Na egzaminie warto szybko identyfikować: co jest mierzone (czujnik), co jest przestawiane (zawór/siłownik) i jaka wielkość jest sterowana przez ten element wykonawczy. To zwykle prowadzi do jednoznacznej odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To pętla sterowania ze sprzężeniem zwrotnym, w której czujnik mierzy wielkość procesu (np. temperaturę), regulator porównuje ją z wartością zadaną, a element wykonawczy (np. zawór) zmienia inną wielkość (np. przepływ), aby utrzymać stabilne warunki procesu.
Szukaj symbolu czujnika/przetwornika – to zwykle wskazuje wielkość mierzoną. Następnie znajdź element wykonawczy (np. zawór regulacyjny). Wielkość, na którą on bezpośrednio wpływa (często przepływ), jest wielkością manipulowaną sterowaną przez regulator.
Bo przepływ medium grzewczego lub chłodzącego jest łatwy do szybkiej zmiany zaworem, a jego zmiana bezpośrednio wpływa na bilans cieplny. Dzięki temu można utrzymać temperaturę obiektu (reaktora, wymiennika) w zadanym zakresie bez ręcznych interwencji operatora.
To wielkość, którą układ celowo zmienia, aby osiągnąć efekt w wielkości mierzonej/regulowanej. Jeśli regulator steruje zaworem na rurociągu, to jego otwarcie zmienia natężenie przepływu, a to pośrednio koryguje np. temperaturę procesu.
Nie. Rejestracja oznacza zapis/monitoring wartości (np. w systemie SCADA), ale nie wpływa na proces. Regulacja wymaga dodatkowo regulatora i elementu wykonawczego, które zmieniają proces automatycznie, gdy pojawi się odchyłka od wartości zadanej.
Zawór regulacyjny jest typowym elementem wykonawczym. Otrzymuje sygnał z regulatora i zmienia stopień otwarcia, przez co reguluje przepływ medium. W przemyśle chemicznym wykorzystuje się go m.in. do sterowania dopływem pary, wody chłodzącej lub surowca.
Najczęściej myli się kierunek zależności (co jest mierzone vs co jest przestawiane) oraz traktuje układ regulacji jak sam pomiar/rejestrację. Pomaga zasada: czujnik mówi co widzimy, a zawór/siłownik mówi co zmieniamy w procesie.
Gdy temperatura jest krytyczna dla jakości lub bezpieczeństwa procesu, a najprostszym sposobem jej korygowania jest zmiana dopływu medium. Przykłady: chłodzenie reaktora, regulacja temperatury na wylocie wymiennika ciepła, stabilizacja temperatury w zbiorniku z mieszadłem.
Sprzężenie zwrotne to powrót informacji z pomiaru do regulatora. Dzięki temu układ reaguje na zakłócenia (np. zmianę temperatury surowca) i automatycznie koryguje sterowanie. Bez sprzężenia zwrotnego sterowanie byłoby "w ciemno" i mniej odporne na zmiany warunków.
Ćwicz rozpoznawanie elementów: czujnik, przetwornik, regulator, element wykonawczy. Dla każdego schematu odpowiedz sobie w dwóch zdaniach: co jest mierzone i co jest przestawiane. Potem dopiero wybieraj odpowiedź z testu — to ogranicza pomyłki językowe.
info

Około 31% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Regulacja_(automatyka) - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99%C5%BCenie_zwrotne - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Zaw%C3%B3r_regulacyjny - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z zakresu AKPiA i automatyki procesowej dla techników/operatów instalacji
  • Instrukcje (DTR) i opisy pętli regulacyjnych stosowanych w instalacjach przemysłu chemicznego (czujniki temperatury, zawory regulacyjne)
  • Ćwiczenia z czytania schematów ideowych pętli regulacji: identyfikacja PV/SP/MV oraz elementu wykonawczego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego