KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 40.
Najszerzej odziaływującym czynnikiem antropogenicznym są zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego, gleb i wód, pochodzące
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najszersze oddziaływanie na powietrze, gleby i wody mają źródła o dużej skali emisji i rozległej depozycji zanieczyszczeń. Energetyka przemysłowa emituje duże ilości pyłów i gazów, które rozprzestrzeniają się w atmosferze i mogą wtórnie zanieczyszczać gleby oraz wody. Pozostałe źródła częściej mają bardziej lokalny zasięg.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu chodzi o wskazanie takiego czynnika antropogenicznego, którego skutki są najszerzej odczuwalne jednocześnie w trzech komponentach środowiska: powietrzu atmosferycznym, glebach i wodach. Najszerszy zasięg zwykle mają źródła, które:

  • emitują duże masy zanieczyszczeń,
  • działają stale lub w skali całego kraju/regionu,
  • powodują transport na duże odległości i depozycję (opad) zanieczyszczeń.

Dlatego odpowiedź "z przemysłu energetycznego" jest właściwa: produkcja energii (zwłaszcza oparta na spalaniu paliw) wiąże się z emisją związków, które rozprzestrzeniają się w atmosferze, a następnie mogą osiadać na powierzchni ziemi. Taki mechanizm sprawia, że wpływ energetyki nie ogranicza się wyłącznie do powietrza, lecz może pośrednio oddziaływać również na gleby i wody (np. przez depozycję, spływ powierzchniowy, wymywanie).

Odpowiedź "z wyrobisk pokopalnianych" może być kojarzona z silną presją lokalną (pylenie, odwodnienia, zmiany stosunków wodnych), ale zwykle nie jest to czynnik o najszerszym, powszechnym oddziaływaniu przestrzennym w porównaniu z energetyką.

Odpowiedź "z zabiegów agrotechnicznych" dotyczy rolnictwa, które rzeczywiście może wpływać na gleby i wody (np. przez spływ biogenów czy pestycydów), jednak nie zawsze dominuje równocześnie w skali zanieczyszczeń powietrza oraz w ujęciu "najszerszego" oddziaływania wielośrodowiskowego.

Odpowiedź "ze wzmożonego ruchu komunikacyjnego" odnosi się do źródeł liniowych, istotnych zwłaszcza w miastach i przy trasach. Mimo dużego znaczenia dla jakości powietrza lokalnie (np. w pasie drogowym), wpływ na gleby i wody bywa częściej ograniczony przestrzennie w porównaniu z emisjami dużych źródeł energetycznych i ich depozycją na obszarach znacznie oddalonych.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się jednocześnie powietrze + gleby + wody, szukaj sektora, który generuje emisje o dużej skali i może oddziaływać "łańcuchowo" (emisja → transport → depozycja → zanieczyszczenie innych komponentów).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Czynnik antropogeniczny to taki, który wynika z działalności człowieka (np. energetyka, przemysł, transport, rolnictwo) i powoduje presję na środowisko. W praktyce technika ochrony środowiska obejmuje to emisje do powietrza, zrzuty do wód, odpady oraz zmiany w glebach i ekosystemach.
Emisje z energetyki trafiają do atmosfery, a następnie mogą być przenoszone na odległość i osiadać (depozycja) na powierzchni terenu. Zanieczyszczenia zdeponowane na glebach mogą być wymywane przez opady i spływ powierzchniowy, a w konsekwencji trafiać do wód.
Źródła punktowe to pojedyncze obiekty (np. komin zakładu). Liniowe to emisje wzdłuż trasy (np. drogi). Obszarowe to rozproszone emisje z wielu miejsc (np. rolnictwo na dużym terenie). Na egzaminie pomaga to ocenić zasięg oddziaływania.
Nie zawsze. Transport bywa kluczowy lokalnie (zwłaszcza w miastach i przy drogach), ale w ujęciu całkowitych emisji i wpływu wielośrodowiskowego (powietrze–gleby–wody) często dominują sektory o dużej skali spalania paliw, w tym energetyka. Trzeba patrzeć na skalę i zasięg.
Typowe są pyły oraz gazy powstające przy spalaniu, które pogarszają jakość powietrza i mogą uczestniczyć w procesach prowadzących do depozycji na grunty i do wód. W nauce do egzaminu skup się na mechanizmie: emisja do powietrza → transport → osiadanie i wtórne zanieczyszczenie.
Wyrobiska i działalność górnicza są bardzo istotne tam, gdzie występują: powodują przekształcenia terenu, pylenie, odwodnienia i zmiany stosunków wodnych. Jednak ich wpływ bywa częściej silny, ale bardziej regionalny/lokalny niż oddziaływanie emisji z dużych źródeł energetycznych.
Rolnictwo może prowadzić do spływu i wymywania substancji z pól do cieków i wód podziemnych oraz do kumulacji w glebach. To ważny temat w ochronie wód i gleb, ale w pytaniach o "najszersze" oddziaływanie trzeba porównywać skalę i zasięg z innymi sektorami.
Ocena zwykle uwzględnia: zasięg przestrzenny, ciągłość emisji, możliwość transportu zanieczyszczeń, wpływ na więcej niż jeden komponent środowiska oraz udział w całkowitej presji. Na egzaminie szukaj odpowiedzi, która pasuje do powietrza, gleb i wód jednocześnie.
Najczęstsze są: wybór odpowiedzi "z doświadczenia lokalnego" (np. transport w mieście) zamiast ujęcia ogólnosystemowego, mylenie intensywności lokalnej z zasięgiem, oraz pomijanie pośrednich dróg oddziaływania (np. depozycja z powietrza na gleby i wody).
Ucz się w schemacie: sektor → typ źródła → medium (powietrze/woda/gleba) i zasięg (lokalny/regionalny). Pomaga też rozumienie procesów: emisja, transport, depozycja, spływ, wymywanie. To pozwala rozwiązywać pytania bez "zgadywania".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 50% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że najszersze oddziaływanie na powietrze, gleby i wody mają źródła o dużej skali emisji i rozległej depozycji zanieczyszczeń.

Źródła:

  • IPCC, Climate Change 2021: The Physical Science Basis (AR6 WG1), Summary for Policymakers (SPM) i rozdziały dot. źródeł emisji; https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ (dostęp: 2026-02-27)
  • European Environment Agency (EEA), Air pollution in Europe — web report/collection (sekcje dot. źródeł emisji i skutków depozycji); https://www.eea.europa.eu/themes/air/air-pollution-in-europe (dostęp: 2026-02-27)
  • UNEP, Emissions Gap Report (sekcje dot. sektorów gospodarki i emisji związanych z energią); https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu ochrony atmosfery, ochrony wód i ochrony gleb (poziom technikum)
  • Raporty o stanie środowiska (w tym o jakości powietrza) publikowane cyklicznie przez instytucje środowiskowe
  • Materiały szkoleniowe z inwentaryzacji emisji i klasyfikacji źródeł (punktowe/liniowe/obszarowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego