KWALIFIKACJA BUD23 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 26.
Jak nazywa się technika malarska, w której stosuje się najstarszy rodzaj farby emulsyjnej wyrabianej przez łączenie barwników za pomocą żółtka jaj, żywicy, oleju i kazeiny?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tempera to technika malarska wykorzystująca farbę o spoiwie emulsyjnym, tradycyjnie opartą m.in. na żółtku jaja. Opis łączenia barwników za pomocą żółtka oraz dodatków takich jak żywice, oleje czy kazeina wskazuje właśnie na farby temperowe, a nie na fresk ani sgrafitto.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna jest odpowiedź "Tempera.", ponieważ tempera to technika malarska, w której barwnik łączy się ze spoiwem mającym charakter emulsji. Klasycznym i najbardziej rozpoznawalnym spoiwem temperowym jest żółtko jaja (tzw. tempera jajowa), a w praktyce spotyka się również receptury wzbogacane innymi składnikami organicznymi, które modyfikują własności farby (np. przyczepność, elastyczność, połysk, odporność).

Klucz do rozwiązania zadania tkwi w rozpoznaniu, że opis dotyczy najstarszych receptur farb emulsyjnych wykonywanych przez łączenie pigmentu spoiwem organicznym. To właśnie wyróżnia temperę na tle technik ściennych opartych o tynk.

  • "Sgrafitto." jest techniką dekoracji polegającą na nakładaniu warstw tynku/zaprawy lub barwionych pobiał i wydrapywaniu wzoru, aby odsłonić warstwę spod spodu. To nie jest technika definiowana przez żółtko jaj jako spoiwo farby.
  • "Fresk suchy." (malowanie na suchym tynku) odnosi się do sposobu pracy na podłożu tynkarskim, gdzie farba nie wiąże się w wyniku reakcji zachodzących w mokrym tynku. Może wykorzystywać różne spoiwa, ale sama nazwa wskazuje przede wszystkim na podłoże i etap wysychania tynku, a nie na konkretną, emulsyjną recepturę żółtkową.
  • "Fresk mokry." (malowanie na mokrym tynku) polega na nanoszeniu pigmentów na świeży tynk wapienny, dzięki czemu warstwa malarska wiąże się z podłożem w trakcie jego wiązania i wysychania. Mechanizm fresku wynika z pracy na mokrym tynku, a nie z użycia żółtka jaj jako spoiwa.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawia się żółtko jaja jako kluczowy składnik spoiwa, najczęściej chodzi o temperę. Gdy akcent jest na "mokry tynk" lub "suchy tynk", zwykle chodzi o rozróżnienie odmian fresku. A gdy mowa o "wydrapywaniu" lub "odsłanianiu warstw", to typowe dla sgrafitta.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tempera to technika malarska wykorzystująca farbę, w której pigment łączy się ze spoiwem o charakterze emulsji. Najbardziej znana jest tempera jajowa, gdzie spoiwem jest żółtko jaja. Stosuje się ją m.in. w rekonstrukcjach i pracach konserwatorskich.
Żółtko jaja działa jak naturalne spoiwo i emulgator: pozwala połączyć składniki wodne i tłuszczowe oraz "związać" pigment. W opisach technologii malarskich obecność żółtka jest bardzo charakterystyczną wskazówką prowadzącą do rozpoznania tempery.
Tempera jest definiowana głównie przez rodzaj spoiwa farby (np. żółtko). Fresk mokry jest definiowany przez podłoże i moment malowania: pigment nakłada się na świeży, mokry tynk. To inne mechanizmy wiązania warstwy malarskiej.
W ujęciu technologicznym tempera jest farbą, w której spoiwo ma charakter emulsji (łączą się frakcje wodne i tłuszczowe). Dlatego w pytaniach egzaminacyjnych słowo "emulsyjna" w połączeniu z żółtkiem jaja zwykle wskazuje właśnie na temperę.
Fresk suchy to malowanie wykonywane na suchym tynku, gdzie farba nie wiąże się w taki sposób jak w fresku mokrym. Nazwa opisuje przede wszystkim stan podłoża. Tempera natomiast jest rozpoznawana po spoiwie farby (np. żółtkowym), a nie po tynku.
Sgrafitto to technika dekoracyjna polegająca na nakładaniu warstw (np. tynków lub barwionych pobiał) i wydrapywaniu wzoru tak, aby odsłonić warstwę spod spodu. To nie jest technika oparta o żółtko jako spoiwo farby, więc nie pasuje do opisu tempery.
Szukaj sygnałów: opis spoiwa organicznego, zwłaszcza żółtka jaja, oraz wskazanie na farbę o charakterze emulsji. Jeśli zadanie akcentuje mokry lub suchy tynk, to częściej dotyczy fresku. Jeśli akcentuje wydrapywanie warstw, to sgrafitto.
W praktyce historycznej i warsztatowej spotyka się receptury temperowe modyfikowane dodatkami spoiw organicznych (np. olej, żywice, kazeina), które zmieniają właściwości farby. Na egzaminie najważniejsze jest skojarzenie: emulsja + żółtko → tempera.
Przydaje się podczas rozpoznawania i odtwarzania warstw malarskich na detalach i polichromiach, doboru kompatybilnych materiałów oraz planowania technologii napraw. Trafna identyfikacja techniki ogranicza ryzyko niezgodnych materiałów i złej przyczepności.
Najczęstszy błąd to skupienie się na "starej technice" i automatyczne wybranie fresku, bez analizy spoiwa. Fresk rozpoznaje się po pracy na tynku (mokrym/suchym), a temperę po tym, że pigment jest łączony emulsją (np. na bazie żółtka).
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tempera to technika malarska wykorzystująca farbę o spoiwie emulsyjnym, tradycyjnie opartą m.in. na żółtku jaja.

Źródła:

  • Encyclopaedia Britannica, hasło: "Tempera painting" (opis techniki i spoiwa) – https://www.britannica.com/art/tempera-painting (dostęp: 2026-02-27)
  • Tate, Art Terms, hasło: "Tempera" (definicja i charakterystyka spoiwa) – https://www.tate.org.uk/art/art-terms/t/tempera (dostęp: 2026-02-27)
  • National Gallery (UK), materiały edukacyjne o technikach malarskich: "Egg tempera" (opis techniki i medium) – https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/glossary/egg-tempera (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki z technologii malarstwa i materiałoznawstwa dla budownictwa/konserwacji
  • Słowniki i leksykony technik plastycznych (hasła: tempera, fresk, sgrafitto)
  • Materiały muzealne i konserwatorskie opisujące spoiwa i techniki historyczne

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego