KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 5.
O ile nie zaznaczono inaczej, zapis solutio spirituosa oznacza, że do sporządzenia roztworu należy użyć alkoholu etylowego w stężeniu wyjściowym
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis "solutio spirituosa" w recepturze wskazuje na roztwór sporządzany z użyciem alkoholu etylowego jako rozpuszczalnika. O ile recepta nie podaje inaczej, przyjmuje się standardowe stężenie wyjściowe etanolu stosowane w recepturze, czyli 96% v/v.

Pełne wyjaśnienie:

Określenie "solutio spirituosa" pochodzi z łaciny recepturowej i informuje, że roztwór ma być sporządzony z użyciem alkoholu etylowego (etanolu) jako głównego rozpuszczalnika. Kluczowe w pytaniu jest sformułowanie "o ile nie zaznaczono inaczej" oraz "stężenie wyjściowe". Oznacza to, że należy przyjąć wartość domyślną, stosowaną w praktyce receptury jako punkt wyjścia do ewentualnych dalszych rozcieńczeń lub mieszanin.

Odpowiedź "96 % v/v" jest poprawna, ponieważ odnosi się do typowego, skoncentrowanego etanolu używanego jako standardowy rozpuszczalnik w recepturze, gdy nie podano innego stężenia. Zapis % v/v oznacza udział objętościowy (objętość substancji w 100 jednostkach objętości roztworu).

  • "50 % v/v" jest błędne w tym ujęciu, bo wskazuje na etanol już istotnie rozcieńczony; wybór tej wartości bywa skutkiem mylenia zastosowań recepturowych z innymi zastosowaniami praktycznymi alkoholu.
  • "70 % v/v" jest błędne, ponieważ choć to stężenie jest bardzo "rozpoznawalne" w praktyce (często kojarzone z działaniami odkażającymi), pytanie dotyczy domyślnej konwencji zapisu recepturowego, a nie doboru stężenia do dezynfekcji.
  • "40 % v/v" jest błędne, bo jest to stężenie zbyt niskie, aby traktować je jako standardowe "wyjściowe" dla zapisu "spirituosa"; wybór może wynikać z potocznego kojarzenia słowa "spirytus" z napojami alkoholowymi.

Wskazówka egzaminacyjna: w podobnych pytaniach zawsze rozdzielaj w myśleniu stężenie użytego rozpuszczalnika od stężenia gotowego preparatu. Jeżeli recepta nie podaje inaczej, rozstrzygające jest znaczenie skrótu/zwrotu recepturowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To łacińskie określenie roztworu alkoholowego, czyli takiego, w którym rozpuszczalnikiem jest etanol. W praktyce receptury ma to pomóc dobrać właściwy rodzaj rozpuszczalnika, jeśli lekarz nie podał go wprost.
Jeżeli recepta nie zawiera innej informacji, przyjmuje się stężenie wyjściowe etanolu wskazane w kluczu odpowiedzi dla tego pytania, czyli 96% v/v. To dotyczy stężenia użytego rozpuszczalnika, a nie koniecznie stężenia końcowego preparatu.
Ten dopisek oznacza, że obowiązuje wartość domyślna wynikająca z konwencji recepturowej, ale lekarz może ją zmienić przez podanie konkretnego stężenia alkoholu. Wtedy należy stosować zapis z recepty, a nie przyjmować standardu.
% v/v to procent objętościowy: ile objętości etanolu przypada na 100 objętości roztworu. W pytaniach egzaminacyjnych ważne jest, by nie mylić tego z % m/m (procent masowy) ani z pojęciem "mocy" w znaczeniu potocznym.
Oba słowa odnoszą się do alkoholu, ale w zadaniach recepturowych kluczowe jest, czy opis dotyczy rozpuszczalnika i rodzaju roztworu. "Solutio spirituosa" wskazuje, że roztwór ma być alkoholowy; szczegóły mogą zależeć od konwencji stosowanej w nauczaniu receptury.
Bo 70% etanolu jest bardzo znane z kontekstu odkażania i dezynfekcji. To typowy błąd heurystyki dostępności: wybiera się najbardziej "znane" stężenie, mimo że pytanie dotyczy domyślnego stężenia rozpuszczalnika w zapisie recepturowym.
Stężenie wyjściowe dotyczy tego, jaki etanol (jakiej "mocy") bierzesz z magazynu jako składnik. Stężenie końcowe roztworu wynika dopiero z całego składu i ewentualnych rozcieńczeń. W pytaniu wyraźnie wskazano "stężenie wyjściowe".
Nie zawsze. W praktyce można używać różnych stężeń zależnie od recepty, rozpuszczalności substancji, wymagań technologicznych i bezpieczeństwa stosowania. To pytanie dotyczy jednak domyślnego znaczenia zapisu, gdy recepta nie precyzuje stężenia.
Najczęstsze są: mylenie podobnych terminów, "zgadywanie" na podstawie skojarzeń z codziennej praktyki oraz nieuwzględnianie dopisków typu "o ile nie zaznaczono inaczej". Pomaga uczenie się zwrotów w parach: termin → praktyczne znaczenie w recepturze.
Najlepiej stworzyć własną listę najczęstszych zwrotów i dopisać do każdego: jaki to rodzaj postaci leku, jaki rozpuszczalnik jest domyślny i co musi być doprecyzowane w recepcie. Następnie ćwiczyć na krótkich przykładach recept i opisach składu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Zapis "solutio spirituosa" w recepturze wskazuje na roztwór sporządzany z użyciem alkoholu etylowego jako rozpuszczalnika."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej (dział: rozpuszczalniki i stężenia etanolu)
  • Słowniczek łacińskich zwrotów recepturowych używanych w aptece
  • Ćwiczenia z interpretacji zapisów recepturowych (łacina + dobór składników)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego