Dawka jednorazowa oznacza ilość substancji czynnej, jaką pacjent przyjmuje w jednej porcji (tu: w jednej łyżce leku). Skoro podano, że masa jednej łyżki wynosi 16,0 g, to cała procedura sprowadza się do wyznaczenia, ile efedryny chlorowodorku przypada na 16,0 g gotowego preparatu.
W recepturze aptecznej najczęściej korzysta się z proporcji wynikającej ze składu leku (np. ile gramów substancji czynnej znajduje się w całej masie/objętości sporządzonego leku). Ogólny schemat jest taki:
- Najpierw ustal zawartość efedryny HCl w całym preparacie (z danych recepturowych).
- Ustal masę całego preparatu (jeśli masz objętość i gęstość albo masy składników, korzystasz z danych zadania/załącznika).
- Oblicz udział substancji w jednostce masy leku: (masa efedryny) / (masa leku).
- Pomnóż przez masę porcji 16,0 g, aby dostać dawkę jednorazową w 1 łyżce.
Dlaczego poprawna jest odpowiedź "0,079 g"? Ponieważ odpowiada wynikowi obliczenia proporcją dla porcji 16,0 g przy danych składu preparatu (z których wynika określona zawartość efedryny w 1 g leku), a następnie prawidłowemu przeliczeniu jednostek i zaokrągleniu do tysięcznych części grama.
Dlaczego pozostałe wyniki są błędne? Wartości takie jak "0,095 g" zwykle wynikają z drobnego błędu proporcji (np. przyjęcia innej masy porcji albo zaokrąglenia pośredniego). Odpowiedzi "0,237 g" oraz "0,284 g" sugerują poważniejszy błąd rachunkowy: pomylenie jednostek (mg ↔ g) albo użycie niewłaściwego mianownika (np. podstawienie masy części preparatu zamiast masy całego leku), co wielokrotnie zawyża dawkę.
Wskazówka egzaminacyjna: zapisuj zawsze proporcję z jednostkami (g/g), a zaokrąglaj dopiero na końcu. To minimalizuje ryzyko uzyskania wyniku różniącego się o kilka setnych lub kilkukrotnie od wartości prawidłowej.
