KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 10.
Oblicz ilość gumy arabskiej, której należy użyć do sporządzenia emulsji stężonej, stosując w odpowiedniej proporcji 2 części oleju : 1 część gumy arabskiej : 1,5 części wody.
Ilustracja przedstawia recepturę farmaceutyczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika farmaceutycznego w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W proporcji 2 części oleju : 1 część gumy arabskiej : 1,5 części wody guma odpowiada 1 części.
Skoro 2 części oleju stanowią dwukrotność części gumy, to masa gumy jest równa połowie masy oleju przyjętej w zadaniu. Daje to 5,0 g gumy arabskiej.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach z "częściami" najpierw ustala się, która liczba odpowiada 1 części, a potem przelicza na gramy. Podana proporcja to:

  • 2 części oleju
  • 1 część gumy arabskiej
  • 1,5 części wody

Kluczowa relacja do obliczenia gumy arabskiej brzmi: olej : guma = 2 : 1. To oznacza, że masa gumy jest zawsze połową masy oleju (w tej samej skali "części").

Jeżeli z danych zadania (np. z recepty/ilustracji dołączonej do pytania) wynika, że zastosowano 10 g oleju, to 10 g odpowiada 2 częściom. Jedna część (czyli guma arabska) wynosi wtedy:

10 g ÷ 2 = 5 g

Dlatego odpowiedź "5,0 g" jest poprawna.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do proporcji?

  • "10,0 g" odpowiadałoby 1 części gumy równej 10 g, czyli 2 części oleju musiałyby mieć 20 g – to nie zgadza się z przyjętą ilością oleju w zadaniu.
  • "2,0 g" oznaczałoby, że 2 części oleju to 4 g, co byłoby inną skalą niż wynika z danych wejściowych.
  • "1,0 g" analogicznie prowadziłoby do 2 g oleju dla 2 części, więc także nie spełnia warunku wynikającego z przyjętej masy oleju.

Wskazówka egzaminacyjna: przy proporcjach typu 2:1:1,5 nie trzeba od razu sumować wszystkich części. Jeśli pytają tylko o gumę, wystarczy relacja olej–guma (2:1) i masa oleju.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zapis proporcji ilości składników. "Część" jest jednostką umowną: może oznaczać gramy, mililitry albo inną stałą porcję. Najpierw ustala się, ile wynosi 1 część w przeliczeniu na rzeczywistą masę/objętość, a potem mnoży przez liczbę części dla każdego składnika.
Jeśli proporcja olej:guma wynosi 2:1, to guma stanowi połowę masy oleju w tej samej skali. Wzór jest prosty: m(gumy) = m(oleju) / 2. To najszybsza metoda, gdy pytanie dotyczy tylko gumy.
W praktyce technologicznej ilość wody dobiera się tak, aby umożliwić prawidłowe zwilżenie i rozprowadzenie emulgatora oraz uzyskanie stabilnej emulsji. Zapis 1,5 części oznacza, że fazy wodnej jest więcej niż gumy, ale mniej niż oleju przeliczonego na 2 części.
Nie zawsze. Jeśli pytanie dotyczy wyłącznie gumy, wystarczy relacja między olejem a gumą (tu 2:1) oraz informacja, ile wynosi masa oleju w zadaniu. Woda jest potrzebna, gdy obliczasz komplet składu albo sprawdzasz zgodność całej receptury.
Typowe pomyłki to: zamiana składników (np. przyjęcie 1,5 części jako gumy), dzielenie przez sumę wszystkich części, gdy nie trzeba, oraz brak sprawdzenia stosunku olej:guma. Warto po obliczeniu szybko sprawdzić, czy olej jest dokładnie dwa razy większy od gumy.
To emulsja o relatywnie dużej zawartości jednej z faz (często olejowej) i wyraźnie określonym udziale emulgatora. W praktyce oznacza to, że proporcje składników są "sztywne" i mają zapewnić możliwość wytworzenia stabilnej dyspersji, a nie tylko rozcieńczenie gotowego preparatu.
Wystarczy kontrola proporcji. Jeśli olej ma 2 części, a guma 1 część, to guma musi być o połowę mniejsza od oleju. Gdy w zadaniu olej odpowiada 10 g, połowa z 10 g to 5 g. Taka kontrola minimalizuje błędy rachunkowe.
Guma arabska bywa stosowana jako emulgator, ale nie jest jedyną opcją. W praktyce spotyka się różne substancje pomocnicze o działaniu emulgującym, a dobór zależy od receptury, kompatybilności składników i wymagań stabilności. Na egzaminie kluczowe jest rozpoznanie roli gumy w podanej proporcji.
"Części" ułatwiają skalowanie receptury: można łatwo zwiększyć lub zmniejszyć ilość przygotowywanego leku, zachowując stałe proporcje składników. Dopiero na końcu zamienia się części na konkretne gramy lub mililitry na podstawie jednej znanej wielkości (np. masy oleju).
Ćwicz trzy typy zadań: (1) proporcje "części" i przeliczenia na masy, (2) skalowanie receptury (np. x2, x0,5), (3) szybkie sprawdzanie wyniku kontrolą stosunków (np. olej dwa razy większy od gumy). Pomaga też zapisywanie relacji w formie ułamka.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Khan Academy (PL) – materiały o stosunkach i proporcjach (dział: Proporcje i ułamki), https://pl.khanacademy.org/math/arithmetic/arith-review-ratios-proportions (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (EN) – hasło "Emulsion" (opis ogólny emulsji i składników), https://en.wikipedia.org/wiki/Emulsion (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Skrypt/Podręcznik z technologii postaci leku (dział: emulsje i rola emulgatorów)
  • Zestaw zadań rachunkowych z receptury aptecznej (proporcje, przeliczenia "części")
  • Notatki z zajęć o metodach sporządzania emulsji z gumą arabską (schematy składu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego