W recepturze czopków z olejem kakaowym punktem wyjścia jest pojemność formy, czyli masa podłoża potrzebna do wypełnienia jednego gniazda formy, gdyby w czopku było wyłącznie podłoże. W zadaniu podano pojemność formy: 1,0 g.
Następnie wyznacza się, ile podłoża potrzeba dla całej serii czopków: jest to pojemność jednego gniazda pomnożona przez liczbę czopków. Na tym etapie wiele osób popełnia błąd, kończąc obliczenia zbyt wcześnie.
Jeżeli w czopkach znajdują się substancje lecznicze (zwykle stałe), to wypierają one część podłoża. Oznacza to, że rzeczywista masa oleju kakaowego będzie mniejsza niż sama suma pojemności form. Korektę wykonuje się, korzystając z współczynnika wyparcia (czasem podawanego w tablicach dla pary: substancja–podłoże). W praktyce oblicza się równoważnik masy podłoża, którą dana ilość substancji "zastępuje", i odejmuje od teoretycznej masy podłoża.
Wynik 3,9 g oznacza, że po zsumowaniu pojemności formy dla całej serii i odjęciu masy podłoża odpowiadającej wypartym objętościom (na podstawie składu recepty) otrzymano właśnie taką ilość oleju kakaowego do odważenia.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- 3,0 g zwykle wynika z błędnego przyjęcia zbyt dużego wyparcia lub pominięcia części serii (np. policzenia mniejszej liczby czopków).
- 9,0 g często jest skutkiem nieuwzględnienia wyparcia i/lub przyjęcia dużej liczby czopków bez właściwej korekty.
- 9,9 g wskazuje dodatkowo na błąd rachunkowy (np. doliczenie substancji do masy podłoża zamiast korekty) albo niewłaściwe zaokrąglenia.
Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: substancje lecznicze w czopku zmniejszają ilość potrzebnego podłoża, a obliczenia wymagają konsekwentnego trzymania się liczby jednostek i zastosowania właściwych współczynników wyparcia.
