Trituracja (rozcierka) to jednorodna mieszanina substancji czynnej z obojętnym rozcieńczalnikiem (często laktozą), stosowana m.in. dla substancji silnie działających, aby ułatwić precyzyjne odważanie małych ilości.
Zapis 1+1 oznacza stosunek masowy: 1 część substancji czynnej + 1 część rozcieńczalnika. Łącznie powstają 2 części mieszaniny, więc udział substancji czynnej wynosi 1/2, czyli 50%.
Recepta podaje ilość potrzebnego czystego wyciągu: Extr. Belladonnae sicc. 0,5 g. Ponieważ w recepturze aptecznej ten wyciąg jest dostępny w postaci trituracji 1+1, na wadze należy odważyć mieszaninę tak, aby zawierała wymaganą ilość wyciągu.
Obliczenie można wykonać na dwa równoważne sposoby:
- Metoda na stężenie: 50% z masy trituracji ma stanowić 0,5 g → masa trituracji = 0,5 g ÷ 0,5 = 1,0 g.
- Metoda na proporcję: w trituracji 1+1 na 1 g wyciągu przypada 1 g rozcieńczalnika. Dla 0,5 g wyciągu potrzeba 0,5 g rozcieńczalnika → razem 1,0 g trituracji.
Odpowiedź 1,000 g jest więc poprawna, bo dostarcza dokładnie 0,5 g wyciągu (druga połowa masy to rozcieńczalnik).
Wartości typu 0,500 g wynikają z pominięcia faktu, że odważa się mieszaninę o określonym stężeniu, a nie czystą substancję. Bardzo małe masy (0,050 g; 0,025 g) sugerują błędne przeliczenie proporcji albo nieuzasadnione dzielenie przez 10/20, które nie wynika z zapisu trituracji 1+1.
W praktyce takie przeliczenia są kluczowe dla bezpieczeństwa: wyciąg z pokrzyku zawiera alkaloidy tropanowe o wąskim indeksie terapeutycznym, więc błąd dawki może mieć istotne skutki kliniczne.
