KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 27.
Oblicz stężenie glukozy w surowicy krwi, jeżeli absorbancja tej próby wynosi 0,350, a wzorzec o stężeniu 0,2 mg/ml wykazuje absorbancję 0,120.
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny używany do obliczania stężenia glukozy w surowicy krwi.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie oblicza się z proporcji wynikającej z zależności A ∝ c: c_próby = (A_próby/A_wzorca)·c_wzorca. Po podstawieniu: (0,350/0,120)·0,2 mg/ml = 2,9167·0,2 mg/ml ≈ 0,583 mg/ml, czyli po zaokrągleniu 0,58 mg/ml.
To odpowiada poprawnej odpowiedzi.

Pełne wyjaśnienie:

W oznaczeniach fotometrycznych (przy stałej długości fali, tej samej kuwecie i jednakowej drodze optycznej) absorbancja jest proporcjonalna do stężenia analitu. W praktyce laboratoryjnej wykorzystuje się to do wyliczenia stężenia próbki na podstawie wzorca (kalibratora).

Krok 1: zapis zależności
Skoro A ∝ c, to dla próbki i wzorca można zapisać proporcję:
A_próby / A_wzorca = c_próby / c_wzorca.

Krok 2: przekształcenie do szukanego stężenia
c_próby = (A_próby / A_wzorca) · c_wzorca.

Krok 3: podstawienie danych
A_próby = 0,350
A_wzorca = 0,120
c_wzorca = 0,2 mg/ml

Krok 4: obliczenia
(0,350 / 0,120) = 2,9167 (w przybliżeniu)
c_próby = 2,9167 · 0,2 mg/ml = 0,5833 mg/ml
Po zaokrągleniu do dwóch miejsc po przecinku otrzymujemy 0,58 mg/ml.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 0,21 mg/ml – to wynik zaniżony; często wynika z błędnego ustawienia proporcji lub z zaokrągleń wykonanych zbyt wcześnie.
  • 0,10 mg/ml – taki wynik sugeruje potraktowanie absorbancji jako wartości "do odjęcia" albo pomylenie działań (np. mnożenie zamiast dzielenia) i nie jest zgodny z faktem, że A próby jest wyraźnie większa niż A wzorca.
  • 0,62 mg/ml – to wartość bliska poprawnej, ale zawyżona; zwykle pochodzi z błędu rachunkowego w dzieleniu 0,350/0,120 lub z nieprawidłowego zaokrąglenia.

Wskazówka egzaminacyjna: przed liczeniem oceń rząd wielkości: skoro 0,350 jest prawie 3 razy większe od 0,120, to stężenie powinno być prawie 3 razy większe od 0,2 mg/ml, czyli w okolicy 0,6 mg/ml. To pozwala szybko wychwycić wyniki typu 0,10 mg/ml jako nielogiczne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej stosuje się proporcję wynikającą z zależności A ∝ c: c_próby = (A_próby/A_wzorca)·c_wzorca. Warunek: pomiar próbki i wzorca musi być wykonany w tych samych warunkach (ta sama długość fali, kuweta, odczynnik, blank).
Wzorzec (kalibrator) pozwala powiązać sygnał aparatu (absorbancję) z rzeczywistym stężeniem. Dzięki temu nie trzeba znać współczynnika absorpcji molowej ani drogi optycznej, bo porównuje się próbkę i wzorzec mierzone identycznie.
Oznacza to, że przy niezmiennych warunkach pomiaru (długość fali, kuweta, warstwa cieczy) podwojenie stężenia powoduje około dwukrotny wzrost absorbancji. Ta zależność jest podstawą prostych obliczeń "z proporcji" w analizie ilościowej.
Gdy układ nie jest liniowy: zbyt wysokie stężenia (wyjście poza zakres liniowości), mętność próbki, silne interferencje, błędny blank lub inna matryca dla wzorca i próbki. Wtedy potrzebna jest krzywa kalibracyjna lub rozcieńczenie próbki.
Oceń rząd wielkości: jeśli absorbancja próbki jest np. ~3× większa niż wzorca, to stężenie powinno być ~3× większe od stężenia wzorca. Taki "test sensowności" pozwala szybko odrzucić wyniki skrajnie zaniżone lub zawyżone.
To typowy błąd odwrócenia proporcji: mózg "widzi" dwa ułamki i wybiera pierwszy pasujący wzorem. Pomaga zapisanie równania: A_próby/A_wzorca = c_próby/c_wzorca, a dopiero potem przekształcenie do c_próby.
Blank (próba zerowa) ustawia punkt odniesienia, czyli kompensuje absorbancję odczynników i kuwety. Jeśli blank jest źle dobrany lub pominięty, obie absorbancje (próbki i wzorca) mogą być przesunięte, co zniekształci wynik stężenia.
Tak, bo wynik musi mieć tę samą jednostkę co wzorzec. W obliczeniu mnożysz stężenie wzorca przez bezwymiarowy stosunek absorbancji, więc jednostka "przechodzi" na wynik. Błąd jednostek pojawia się, gdy ktoś zacznie niepotrzebnie przeliczać lub je pomijać.
Najczęściej to błąd rachunkowy (dzielenie liczb dziesiętnych) albo zaokrąglanie na zbyt wczesnym etapie, np. przyjęcie 0,35/0,12 ≈ 3 bez kontroli. W zadaniach egzaminacyjnych warto zaokrąglać dopiero na końcu.
Ćwicz schemat: (1) zapisz proporcję A do c, (2) przekształć wzór na szukaną wielkość, (3) wykonaj obliczenia i zaokrąglij na końcu, (4) sprawdź sens wyniku porównaniem z wartością wzorca. To minimalizuje typowe błędy.
info

Statystycznie 60% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Stężenie oblicza się z proporcji wynikającej z zależności A ∝ c: c_próby = (A_próby/A_wzorca)·c_wzorca."

Źródła:

  • Wikipedia: "Prawo Lamberta-Beera" (zależność absorbancji od stężenia) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Lamberta-Beera (dostęp: 2026-03-01)
  • IUPAC Gold Book: "Beer–Lambert law" — https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00626 (dostęp: 2026-03-01)
  • ChemLibreTexts: "The Beer-Lambert Law" — https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Analytical_Chemistry_2.1_(Harvey)/10%3A_Spectroscopic_Methods/10.02%3A_Absorption_of_Radiation/10.02.02%3A_The_Beer-Lambert_Law (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podstawy spektrofotometrii UV-Vis (prawo Lamberta-Beera) – skrypty z chemii analitycznej
  • Ćwiczenia rachunkowe z analizy ilościowej (kalibracja jednopunktowa i wielopunktowa)
  • Materiały dydaktyczne z diagnostyki laboratoryjnej dotyczące metod enzymatyczno-fotometrycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego