KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 7.
Oblicz współczynnik zawartości harmonicznych THD dla następującego przebiegu napięcia: u(t) = 5sin(wt) + 0,4sin(2wt) + 0,3sin(3wt) [V].
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny na obliczenie współczynnika zawartości harmonicznych THD (Total Harmonic
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
THD liczymy jako stosunek wartości skutecznej sumy harmonicznych do wartości skutecznej składowej podstawowej. Dla u(t)=5sin(\u03c9t)+0,4sin(2\u03c9t)+0,3sin(3\u03c9t): THD=\u221a(0,4\u00b2+0,3\u00b2)/5=0,5/5=0,1, czyli 10%.

Pełne wyjaśnienie:

Współczynnik zniekształceń harmonicznych THD (Total Harmonic Distortion) jest miarą tego, jak duży jest "udział" harmonicznych (2., 3., …) w porównaniu do składowej podstawowej (1.). Dla przebiegu będącego sumą sinusoid o częstotliwościach będących wielokrotnością podstawowej, standardowo stosuje się zależność:

THD = (Uh / U1) \u00d7 100%, gdzie Uh = \u221a(U2\u00b2 + U3\u00b2 + ...).

W zadaniu podano: u(t) = 5sin(\u03c9t) + 0,4sin(2\u03c9t) + 0,3sin(3\u03c9t). Składowa podstawowa ma amplitudę 5 V, a harmoniczne mają amplitudy 0,4 V i 0,3 V.

Można liczyć na amplitudach albo na wartościach skutecznych, bo dla sinusoidy RMS = amplituda/\u221a2, a ten sam współczynnik /\u221a2 występuje w liczniku i mianowniku, więc w ilorazie się skraca.

Najpierw wyznaczamy "łączną" wartość harmonicznych (w sensie skutecznym/energetycznym):
Uh = \u221a(0,4\u00b2 + 0,3\u00b2) = \u221a(0,16 + 0,09) = \u221a0,25 = 0,5.

Następnie dzielimy przez składową podstawową:
THD = 0,5 / 5 = 0,1.
Po zamianie na procenty: 0,1 \u00d7 100% = 10%.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują? "1%" i "0,1%" wynikają zwykle z błędu w przeliczeniu na procenty (np. potraktowanie 0,1 jako 0,1%), albo z pominięcia jednej z harmonicznych. "100%" oznaczałoby, że suma harmonicznych jest porównywalna ze składową podstawową, co tu nie zachodzi, bo harmoniczne są wielokrotnie mniejsze od 5 V.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy wynik ułamkowy (np. 0,1) został poprawnie przeliczony na procenty (10%).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
THD (Total Harmonic Distortion) to miara udziału harmonicznych w sygnale względem składowej podstawowej. Liczy się go zwykle jako stosunek RMS sumy harmonicznych (bez podstawowej) do RMS harmonicznej podstawowej, wyrażony w procentach.
Gdy u(t) jest sumą sinusoid, możesz użyć amplitud zamiast RMS, bo dla każdej sinusoidy RMS = A/\u221a2 i czynnik \u221a2 skraca się w ilorazie. Stosujesz: THD = \u221a(A2\u00b2 + A3\u00b2 + ...)/A1 \u00d7 100%.
Harmoniczne o różnych częstotliwościach są ortogonalne w sensie mocy, więc ich wkład do wartości skutecznej dodaje się przez sumę kwadratów. Dlatego najpierw liczysz \u221a(A2\u00b2 + A3\u00b2 + ...), a dopiero potem dzielisz przez składową podstawową.
Najczęściej spotykana definicja THD odnosi harmoniczne do składowej podstawowej (U1). Odmianą jest THD+N, gdzie w liczniku uwzględnia się też szum, a czasem w mianowniku stosuje się RMS całego sygnału. Na egzaminie czytaj, co jest podane w zadaniu.
Najczęstszy błąd to pomylenie ułamka z procentem: wynik 0,1 to 10%, a nie 0,1%. Drugi błąd to brak mnożenia przez 100%. Warto na końcu sprawdzić, czy wynik ma sens: małe harmoniczne dają kilka–kilkanaście procent, nie ułamki promila.
Tak, jeśli mówimy o klasycznym THD, to każda dodatkowa harmoniczna (o niezerowej amplitudzie) zwiększa wartość Uh, a więc i THD. Wyjątkiem są sytuacje definicyjne, gdy analizuje się tylko wybrane pasmo lub stosuje inne miary (np. tylko wybrane rzędy).
THD = 10% oznacza, że łączna "siła" harmonicznych (RMS) stanowi 10% składowej podstawowej. W praktyce może to wskazywać na zauważalne zniekształcenia w torze analogowym, nieliniowość wzmacniacza, przesterowanie albo efekt uboczny przetwarzania w przetwornicy.
FFT pokazuje widmo: prążek podstawowy i harmoniczne. THD liczysz, biorąc wartości RMS (lub amplitudy) prążków harmonicznych i porównując je do prążka podstawowego. Uważaj na ustawienia okna, pasmo pomiaru i poziom szumów, bo wpływają na wynik.
Oszacuj: jeśli harmoniczne mają amplitudy rzędu 0,3–0,4 przy podstawowej 5, to ich "łączny" wkład będzie około 0,5 (bo \u221a(0,4\u00b2+0,3\u00b2)=0,5). 0,5/5 to 0,1, czyli ok. 10%.
Gdy sygnały nie są czystymi sinusoidami lub gdy podano już wartości RMS z pomiaru (np. z analizatora), trzymaj się RMS. W typowych zadaniach, gdzie u(t) to suma sinusoid o podanych amplitudach, można liczyć na amplitudach, bo przeliczenie na RMS jest proporcjonalne.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "THD liczymy jako stosunek wartości skutecznej sumy harmonicznych do wartości skutecznej składowej podstawowej."

Źródła:

  • Wikipedia: Total harmonic distortion (definicja THD i wzór), https://en.wikipedia.org/wiki/Total_harmonic_distortion - accessed 2026-02-27
  • Keysight Technologies, "Total Harmonic Distortion (THD) - Measurement and Definition" (opis definicji i interpretacji), https://www.keysight.com/us/en/assets/7018-04058/application-notes/5990-6044.pdf - accessed 2026-02-27
  • Analog Devices, "MT-003: SNR and SINAD" (zależności THD/THD+N oraz podejście RMS), https://www.analog.com/media/en/training-seminars/tutorials/MT-003.pdf - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Noty aplikacyjne producentów aparatury pomiarowej dotyczące THD i FFT
  • Rozdziały z teorii sygnałów: analiza harmoniczna, szeregi Fouriera, wartość skuteczna
  • Ćwiczenia rachunkowe z obliczania THD dla przebiegów sinusoidalnych z harmonicznymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego