KWALIFIKACJA ELM3 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 22.
Oceń stan techniczny elementów przedstawionych w poniższej tabeli i wskaż, który z nich najprawdopodobniej wymaga wymiany.
Element Stan techniczny
Łożysko Brak widocznych uszkodzeń, lekko zużyte
Koło zębate Brak zębów na pewnym odcinku
Wałek Powierzchnia lekko porysowana
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Koło zębate z "brakiem zębów na pewnym odcinku" ma uszkodzenie krytyczne: nie zapewnia prawidłowego zazębienia i może powodować udary, hałas oraz dalsze zniszczenia przekładni. "Lekko zużyte" łożysko i "lekko porysowany" wałek zwykle wymagają oceny/monitorowania, ale nie muszą oznaczać natychmiastowej wymiany.

Pełne wyjaśnienie:

W ocenie elementów mechanicznych kluczowe jest rozróżnienie między śladem zużycia (często dopuszczalnym w eksploatacji) a uszkodzeniem funkcjonalnym, które uniemożliwia poprawną pracę mechanizmu lub gwałtownie zwiększa ryzyko awarii.

Koło zębate – brak zębów na pewnym odcinku to uszkodzenie krytyczne. Ubytek zębów powoduje przerwanie ciągłości przenoszenia momentu, nierównomierne obciążenia, udary w przekładni, wzrost drgań i hałasu oraz ryzyko wtórnych uszkodzeń (np. kolejnych zębów, łożysk, wału). W praktyce serwisowej taki element najczęściej kwalifikuje się do wymiany.

Łożysko – brak widocznych uszkodzeń, lekko zużyte opisuje stan, który sam w sobie nie przesądza o wymianie. "Lekkie zużycie" może oznaczać normalną eksploatację; decyzję zwykle podejmuje się po dodatkowych objawach (hałas, luz, przegrzewanie, analiza drgań) lub po pomiarach.

Wałek – powierzchnia lekko porysowana również nie musi wymagać natychmiastowej wymiany, o ile rysy nie są głębokie, nie powodują karbów/koncentracji naprężeń w strefach krytycznych ani nie zaburzają pasowań (np. pod łożysko, uszczelnienie). Często konieczna jest jedynie dalsza ocena lub obróbka/naprawa zależnie od miejsca i charakteru rys.

Odpowiedź "Wszystkie wymienione elementy" jest nieprawidłowa, bo z tabeli wynika tylko jedno jednoznacznie krytyczne uszkodzenie: ubytek zębów. Pozostałe opisy wskazują raczej na zużycie/ślady eksploatacji, które wymagają doprecyzowania w diagnostyce.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To ubytek materiału z wieńca zębatego, który przerywa prawidłowe zazębienie. Skutkiem są udary, skoki obciążenia, wzrost drgań i hałasu oraz ryzyko szybkiego uszkodzenia kolejnych zębów i łożysk. W praktyce serwisowej zwykle oznacza to konieczność wymiany koła.
Bo brak zębów bezpośrednio wpływa na przenoszenie momentu i może doprowadzić do wtórnych awarii całej przekładni. Nawet jeśli mechanizm chwilowo pracuje, obciążenia są nierównomierne, a drgania rosną. Koszt zwłoki bywa większy niż koszt wymiany koła.
Poza oględzinami liczą się objawy pracy: nietypowy hałas, wzrost temperatury, wyczuwalny luz, pogorszenie płynności obrotu oraz wyniki pomiarów (np. drgania). Sam opis "lekko zużyte" bez objawów awarii zwykle oznacza potrzebę dalszej diagnostyki, nie natychmiastowej wymiany.
Najczęstsze przyczyny to przeciążenia i udary, niewspółosiowość, zanieczyszczenia w smarze, niewłaściwe smarowanie, błędy montażu oraz zmęczenie materiału. W układach mechatronicznych ryzyko rośnie też przy gwałtownych zmianach kierunku i złym doborze przełożenia do momentu silnika.
Nie zawsze. Drobne rysy na powierzchni niepracującej mogą być dopuszczalne. Krytyczne są rysy w miejscach pasowań (pod łożysko, uszczelnienie, sprzęgło) lub takie, które tworzą karb i zwiększają koncentrację naprężeń. Wtedy wał może wymagać naprawy lub wymiany po ocenie.
Typowe skutki to drgania skrętne, uderzenia w przekładni, nierównomierne przenoszenie momentu, skokowe zmiany prędkości oraz przyspieszone zużycie łożysk i pozostałych zębów. W sterowanych napędach może pojawić się też spadek dokładności pozycjonowania i błędy regulacji.
Najczęściej są to: gwałtowny wzrost hałasu przekładni, cykliczne stuki, drgania zależne od prędkości obrotowej, nierówna praca napędu oraz wzrost temperatury. W układach z czujnikami można zauważyć też większe wahania prądu silnika i błędy nadążania.
Tylko wtedy, gdy każdy opis wskazuje na uszkodzenie krytyczne lub przekroczenie dopuszczalnych parametrów (np. pęknięcie, znaczny luz, zatarcie, głębokie wżery w strefach pasowań). Przy mieszanych opisach (lekkie zużycie vs ubytek zębów) zwykle poprawna jest tylko jedna, najbardziej krytyczna pozycja.
Pomocne są pomiary drgań (analiza widma), pomiar hałasu, kontrola luzu i bicia, ocena stanu smaru (zanieczyszczenia metaliczne), termowizja oraz oględziny endoskopowe. W praktyce mechatronika warto też analizować parametry napędu: prąd, moment i błędy regulatora.
Najpierw szukaj opisu uszkodzenia funkcjonalnego (np. ubytek, pęknięcie, zatarcie), potem odróżnij go od "śladu eksploatacji" (lekko zużyte, lekko porysowane). Na egzaminie zwykle wygrywa element, którego wada bezpośrednio uniemożliwia pracę lub grozi szybką awarią.
info

Około 76% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "Koło zębate z "brakiem zębów na pewnym odcinku" ma uszkodzenie krytyczne: nie zapewnia prawidłowego zazębienia i może powodować udary, hałas oraz dalsze zniszczenia przekładni."

Źródła:

  • SKF, "Bearing damage and failure analysis" (materiał techniczny), https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings/principles/bearing-damage-and-failure-analysis - dostęp 2026-02-26
  • KHK Gears, "Gear Knowledge (gear failure / gear damage)" https://khkgears.net/new/gear_knowledge/ - dostęp 2026-02-26
  • Engineering ToolBox, "Gears – terminology and definitions / gear damage (materiały ogólne)" https://www.engineeringtoolbox.com/gears-terminology-d_1176.html - dostęp 2026-02-26

Materiały:

  • Katalogi i poradniki producentów łożysk (diagnostyka uszkodzeń i kryteria wymiany)
  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (przekładnie zębate, wały, łożyska)
  • Materiały szkoleniowe z utrzymania ruchu: diagnostyka wizualna i wibrodiagnostyka przekładni

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego