KWALIFIKACJA SPO3 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 4.
Oceny stopnia samodzielności podopiecznego w wykonywaniu prac domowych, robieniu zakupów, gospodarowaniu pieniędzmi oraz w korzystaniu z telefonu opiekun może dokonać, wykorzystując skalę
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skala Lawtona służy do oceny czynności instrumentalnych dnia codziennego (IADL), takich jak prace domowe, zakupy, gospodarowanie pieniędzmi czy korzystanie z telefonu.
Skala Glasgow ocenia przytomność, a skala Katza dotyczy podstawowych czynności samoobsługowych (ADL), więc nie pasują do opisu pytania.

Pełne wyjaśnienie:

Opis pytania dotyczy oceny, na ile podopieczny radzi sobie z czynnościami złożonymi, potrzebnymi do samodzielnego funkcjonowania w środowisku domowym: wykonywanie prac domowych, robienie zakupów, gospodarowanie pieniędzmi oraz korzystanie z telefonu. Tego typu aktywności zalicza się do czynności instrumentalnych dnia codziennego (IADL). W praktyce opiekuńczej taka ocena pomaga zaplanować realny zakres wsparcia i monitorować postępy lub pogorszenie funkcjonowania.

Właściwym narzędziem dla tego obszaru jest skala Lawtona (często opisywana w literaturze jako skala Lawtona i Brody). Jej sens polega na uporządkowanym sprawdzeniu, czy osoba potrafi samodzielnie wykonywać czynności "wyższego rzędu", wymagające organizacji, planowania i bezpiecznego podejmowania decyzji (np. operowanie pieniędzmi).

  • "Glasgow" nie pasuje, ponieważ skala Glasgow (GCS) służy do oceny poziomu świadomości/przytomności po urazach lub w stanach nagłych. Nie mierzy samodzielności w zakupach czy finansach.
  • "Katza" również nie jest właściwa w tym ujęciu, bo skala Katza dotyczy głównie podstawowych czynności dnia codziennego (ADL), takich jak mycie, ubieranie, korzystanie z toalety czy jedzenie. To inny poziom funkcjonowania niż IADL.
  • "Dauglasa" nie jest standardowo kojarzona z oceną IADL w opiece długoterminowej; w kontekście wymienionych aktywności kluczowa jest skala Lawtona.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się telefon, zakupy, finanse, prace domowe, myśl o IADL; gdy pojawiają się jedzenie, toaleta, ubieranie, kojarz ADL (Katz); a gdy mowa o przytomności – Glasgow.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Skala Lawtona (IADL) służy do oceny, czy osoba radzi sobie z czynnościami złożonymi potrzebnymi do samodzielnego życia, np. zakupy, telefon, gospodarowanie pieniędzmi czy prace domowe. Wynik pomaga zaplanować zakres pomocy i monitorować zmiany sprawności.
IADL obejmuje czynności instrumentalne, czyli bardziej "domowe i organizacyjne" niż samoobsługa: korzystanie z telefonu, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, prowadzenie domu, przyjmowanie leków czy zarządzanie finansami. To obszary kluczowe dla bezpieczeństwa i niezależności.
Skala Katza dotyczy ADL, czyli podstawowej samoobsługi (np. mycie, ubieranie, toaleta, jedzenie). Skala Lawtona dotyczy IADL, czyli czynności bardziej złożonych (np. zakupy, telefon, finanse). Różnią się poziomem trudności i zakresem ocenianych aktywności.
Skala Glasgow (GCS) mierzy poziom świadomości i reakcje pacjenta (otwieranie oczu, odpowiedź słowna, ruchowa). To narzędzie z medycyny stanów nagłych/neurologii. Nie ocenia umiejętności funkcjonowania w domu, takich jak zakupy czy zarządzanie pieniędzmi.
Ocenę IADL wykonuje się przy przyjęciu do placówki, przy istotnej zmianie stanu zdrowia (np. po hospitalizacji), gdy pojawiają się problemy z bezpieczeństwem (finanse, telefon), oraz okresowo do monitorowania funkcjonowania. Ułatwia to plan opieki i dobór wsparcia.
Wynik wskazuje obszary wymagające wsparcia (np. zakupy, finanse) oraz obszary zachowanej samodzielności. Dzięki temu można dobrać adekwatną pomoc, zaplanować trening umiejętności, ograniczyć wyręczanie i lepiej ocenić ryzyko (np. błędne płatności, problemy z wezwaniem pomocy).
Tak. IADL obejmuje czynności związane z prowadzeniem domu, które wymagają organizacji i oceny sytuacji, np. sprzątanie, przygotowanie posiłków czy inne zadania domowe. W zależności od wersji narzędzia zakres może się różnić, ale idea pozostaje ta sama: ocena złożonej samodzielności.
Najczęściej myli się skale, bo wszystkie "brzmią medycznie": wybiera się Glasgow, bo jest najbardziej znana, albo Katza, bo kojarzy się z samodzielnością. Pomaga zasada: telefon/zakupy/finanse = IADL (Lawton), a mycie/ubieranie/jedzenie = ADL (Katz).
Skala Lawtona ocenia przede wszystkim funkcjonowanie w czynnościach złożonych. Wynik może pośrednio sugerować trudności poznawcze (np. problemy z finansami), ale nie jest testem poznawczym. Gdy podejrzewa się zaburzenia poznawcze, potrzebne są osobne narzędzia oceny.
Ucz się skojarzeniami i przykładami: spisz 6–8 czynności ADL i 6–8 czynności IADL, a następnie dopasuj do nich nazwy skal (Katz dla ADL, Lawton dla IADL). Ćwicz na krótkich opisach przypadków z DPS i zwracaj uwagę na słowa-klucze: telefon, zakupy, finanse.
info

Około 67% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Lawton MP, Brody EM. "Assessment of Older People: Self-Maintaining and Instrumental Activities of Daily Living". The Gerontologist, 1969; 9(3):179–186.
  • Merck Manual Professional Edition. "Instrumental Activities of Daily Living (IADLs)" (opis pojęcia i przykłady czynności). https://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/assessment-of-the-older-patient/instrumental-activities-of-daily-living-iadls - accessed 2026-02-27
  • Merck Manual Professional Edition. "Glasgow Coma Scale" (zakres zastosowania skali świadomości). https://www.merckmanuals.com/professional/critical-care-medicine/approach-to-the-critically-ill-patient/glasgow-coma-scale - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki z geriatrii i opieki długoterminowej omawiające ADL/IADL
  • Materiały szkoleniowe DPS/zakładów opiekuńczych dotyczące oceny funkcjonalnej
  • Artykuły i rozdziały o skali Lawtona i Brody (IADL) oraz skali Katza (ADL)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego