Odleżyny (dekubity) powstają, gdy przez dłuższy czas działa ucisk na tkanki miękkie "pomiędzy" wypukłością kostną a podłożem. Ucisk ogranicza ukrwienie, sprzyja uszkodzeniu skóry i tkanek, a pierwszym sygnałem bywa zaczerwienienie, otarcie lub pęcherz. Dlatego w opiece nad osobą starszą unieruchomioną kluczowe jest rozpoznanie punktów ryzyka zależnych od pozycji.
W ułożeniu na brzuchu kontakt z podłożem dotyczy głównie przednich części ciała. Stąd szczególnie narażone są:
- policzki i okolice uszu – gdy twarz jest skierowana w dół lub na bok, ale nadal obciążona przez podłoże,
- mostek i żebra – przednia powierzchnia klatki piersiowej stanowi punkt podparcia,
- kolana (zwłaszcza okolice rzepek) – przód stawu kolanowego opiera się o materac,
- palce stóp i grzbiet stopy – przednia część stopy może ulegać uciskowi przy wyproście.
Odpowiedź "na brzuchu" jest więc zgodna z logiką anatomiczną: wymienione okolice to typowe miejsca ucisku w pozycji pronacyjnej. Odpowiedź "na boku" jest myląca, bo choć ucho i kolana mogą być narażone także na boku, to "mostek i żebra" oraz "policzki" wskazują na obciążenie przodu ciała. Odpowiedź "siedzącej" nie pasuje do listy, bo w siedzeniu rośnie ryzyko w okolicy pośladków i kości krzyżowej. Odpowiedź "płaskiej" jest nieprecyzyjna jako pozycja (nie określa, czy na plecach czy na brzuchu) i nie tłumaczy wskazanych punktów ryzyka.
W praktyce opiekuńczej, oprócz codziennej kontroli skóry, ważne są: regularna zmiana pozycji, odciążanie newralgicznych punktów, właściwe podłoże (np. materac przeciwodleżynowy) oraz delikatna pielęgnacja skóry preparatami ochronnymi i nawilżającymi.
