KWALIFIKACJA CHM5 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 16.
Określ, który typ gleby ma największą zdolność do przepuszczania wody i jest ubogi w składniki odżywcze.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Gleby bielicowe są zwykle lekkie (często piaszczyste), dlatego łatwo przepuszczają wodę. Jednocześnie w wyniku silnego wymywania mają mało próchnicy i składników pokarmowych, więc są ubogie i mało żyzne. Pozostałe typy (np. czarnoziem) są na ogół zasobniejsze i/lub mniej przepuszczalne.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie łączy dwie cechy: bardzo dużą przepuszczalność wody oraz ubóstwo w składniki odżywcze. Takie zestawienie jest typowe dla gleb lekkich, w których dominuje frakcja piasku, a procesy wymywania usuwają związki odżywcze w głąb profilu.

Odpowiedź "Gleba bielicowa" pasuje do obu kryteriów. Gleby bielicowe często powstają na piaskach, mają słabą zdolność zatrzymywania wody i jonów, a przez intensywne wymywanie są zazwyczaj kwaśne i mało zasobne. Z tego powodu łatwo dochodzi w nich do utraty składników pokarmowych, a rośliny uprawne wymagają zwykle starannego nawożenia i poprawy właściwości.

Dlaczego pozostałe propozycje nie spełniają warunków jednocześnie?

  • "Gleba brunatna" jest zwykle bardziej zasobna niż bielicowa i ma korzystniejszą strukturę oraz większą pojemność sorpcyjną; nie kojarzy się z największą przepuszczalnością i skrajnym ubóstwem.
  • "Gleba czarnoziem" to jedna z najbardziej żyznych gleb, bogata w próchnicę i składniki pokarmowe; nie jest więc "uboga", nawet jeśli może mieć dobrą strukturę.
  • "Gleba płowa" może mieć zróżnicowane właściwości, ale w typowych ujęciach nie jest skrajnym przykładem najwyższej przepuszczalności i jednocześnie dużego ubóstwa jak gleby bielicowe.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawia się "bardzo przepuszczalna" + "uboga", myśl o glebach lekkich i silnie wymytych. Gdy pojawia się "bogata próchnica" lub "wysoka żyzność", to częściej kieruje do czarnoziemów, a nie bielic.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przepuszczalność gleby to zdolność do przepływu wody przez pory glebowe. Zależy głównie od uziarnienia (udziału piasku, pyłu, iłu), struktury gruzełkowatej oraz zagęszczenia. Gleby lekkie, piaszczyste zwykle przepuszczają wodę szybciej niż gleby ciężkie.
Piaski mają małą powierzchnię właściwą i niską zdolność sorpcji, więc słabiej zatrzymują jony składników pokarmowych. Woda łatwo przesiąka w głąb, powodując wymywanie (wypłukiwanie) nawozów i naturalnych związków odżywczych, co zmniejsza żyzność.
W terenie gleba bielicowa bywa lekka, kwaśna i mało urodzajna. Często występuje na piaskach, np. pod borami, i może mieć wyraźne poziomy wymywania oraz wmywania. Dla ochrony środowiska ważne jest, że łatwo filtruje wodę i sprzyja migracji zanieczyszczeń.
Najczęściej myli się pojęcia: żyzna ≠ najbardziej przepuszczalna. Uczniowie wybierają glebę "najlepszą rolniczo" zamiast tej, która szybko przepuszcza wodę i jest uboga. Drugi błąd to ignorowanie, że ubóstwo wynika często z wymywania w glebach lekkich.
Z definicji czarnoziem kojarzy się z wysoką zawartością próchnicy i dużą żyznością, więc nie spełnia warunku "ubogi w składniki odżywcze". W praktyce lokalnie może być zdegradowany, ale w zadaniach egzaminacyjnych traktuje się go jako glebę bardzo urodzajną.
Sygnały to: bardzo duża przepuszczalność, gleba lekka (często piaszczysta), kwaśna, uboga w próchnicę i składniki pokarmowe, a także wzmianki o wymywaniu. Jeśli w odpowiedziach jest "gleba bielicowa", zwykle pasuje do takiego opisu.
Duża przepuszczalność zwiększa ryzyko szybkiego przedostawania się zanieczyszczeń do wód podziemnych (np. azotanów z nawozów, substancji ropopochodnych). W monitoringu i planowaniu działań ochronnych ważne jest uwzględnienie typu gleby przy ocenie podatności terenu na skażenie.
W typowych ujęciach szkolnych najbardziej żyzny jest czarnoziem, ponieważ ma wysoką zawartość próchnicy i korzystne właściwości fizyczne. Gleby brunatne mogą być dość dobre rolniczo, natomiast bielicowe są zwykle najsłabsze. W pytaniu egzaminacyjnym kluczowe są jednak oba kryteria naraz.
Gleby gruboziarniste (piaski) mają duże pory, więc woda łatwo odpływa i retencja jest mała. Gleby drobnoziarniste (iłowe) zatrzymują wodę silniej, ale mogą mieć gorszą infiltrację. Pośrednie właściwości mają gleby o strukturze gruzełkowatej i zrównoważonym składzie frakcji.
Ucz się "par cech" dla typów gleb: żyzność, odczyn, przepuszczalność, próchnica i proces glebotwórczy. Rób fiszki: typ gleby → 3–5 cech charakterystycznych. W zadaniach zawsze sprawdzaj, czy odpowiedź spełnia wszystkie warunki z treści (tu: przepuszczalność i ubóstwo).
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Gleby bielicowe są zwykle lekkie (często piaszczyste), dlatego łatwo przepuszczają wodę."

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Gleba bielicowa": https://pl.wikipedia.org/wiki/Gleba_bielicowa - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL) – "Czarnoziem": https://pl.wikipedia.org/wiki/Czarnoziem - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL) – "Gleba brunatna": https://pl.wikipedia.org/wiki/Gleba_brunatna - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z gleboznawstwa (rozdziały: typy gleb, właściwości fizyczne i chemiczne)
  • Materiały dydaktyczne o procesach glebotwórczych (bielicowanie, brunatnienie, płowienie)
  • Atlas/opracowania o glebach Polski i mapy glebowo-rolnicze (do ćwiczeń rozpoznawania typów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego