W zadaniu trzeba zinterpretować zmianę stężenia leku w osoczu w czasie i powiązać ją z okresem półtrwania (t1/2). Zakłada się typową eliminację I rzędu, w której stężenie maleje wykładniczo, a okres półtrwania jest stały (niezależny od aktualnego stężenia w zakresie terapeutycznym).
Krok 1: policz, ile czasu minęło.
Od 9:00 do 18:00 upływa 9 godzin.
Krok 2: ustal, jak bardzo spadło stężenie.
Stężenie spadło z 100 μg/L do 12,5 μg/L. To jest spadek 8-krotny, bo 100 / 12,5 = 8.
Krok 3: zamień spadek na liczbę okresów półtrwania.
Każdy okres półtrwania oznacza spadek o połowę. Sprawdź kolejne połówki:
100 → 50 (1 t1/2), 50 → 25 (2 t1/2), 25 → 12,5 (3 t1/2).
Łącznie zaszły 3 okresy półtrwania w ciągu 9 godzin.
Krok 4: oblicz t1/2.
Skoro 3 t1/2 zajmują 9 godzin, to t1/2 = 9 h / 3 = 3 h.
Wniosek: wybieramy z tabeli lek, którego okres półtrwania wynosi około 3 godziny. Odpowiedź "Morfinę." jest poprawna, bo morfina ma krótki okres półtrwania rzędu kilku godzin, a w kontekście zadania (tabela) odpowiada obliczonemu wynikowi.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "Zaleplon." to lek nasenny o zwykle krótszym t1/2 (często około 1 godziny), więc w 9 godzin spodziewano by się znacznie większego spadku niż 8-krotnego (więcej "połówek").
- "Fenytoinę." cechuje dłuższy i bardziej złożony czas eliminacji (może być znacznie dłuższy niż kilka godzin), więc spadek w 9 godzin byłby zwykle mniejszy niż do 12,5 μg/L przy takim punkcie startowym.
- "Salbutamol." ma parametry farmakokinetyczne inne niż klasycznie krótkie t1/2 = 3 h w ujęciu zadaniowym; ponadto w praktyce klinicznej częściej ocenia się efekt kliniczny i drogę podania, a dobór na podstawie tabeli t1/2 powinien wskazać lek pasujący liczbowo.
Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli widzisz wartości typu 100 i 12,5, od razu pomyśl o potęgach dwójki (12,5 = 100/8). To szybko prowadzi do liczby okresów półtrwania (8 = 23).
