KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 12.
Określenie substancja jest rozpuszczalna we wrzącej wodzie, trudno rozpuszczalna w wodzie i etanolu 96 % v/v oznacza, że aby wykonać 100,0 g 1,0 % wodnego roztworu tej substancji, należy ją rozpuścić
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Określenie "rozpuszczalna we wrzącej wodzie" wskazuje, że do uzyskania roztworu wodnego trzeba użyć wody ogrzanej do wrzenia.
Po rozpuszczeniu substancji roztwór należy ostudzić i dopiero wtedy dopełnić wodą do masy 100,0 g, aby uzyskać właściwe stężenie 1,0% i skompensować ewentualne parowanie.

Pełne wyjaśnienie:

W treści podano jednocześnie trzy informacje o rozpuszczalności: substancja jest rozpuszczalna we wrzącej wodzie, a jednocześnie trudno rozpuszczalna w wodzie oraz trudno rozpuszczalna w etanolu 96% v/v. Taki zestaw opisów prowadzi do praktycznego wniosku: w temperaturze pokojowej woda nie będzie dobrym środowiskiem do szybkiego i pełnego rozpuszczenia wymaganej ilości, natomiast podgrzanie wody znacząco poprawia rozpuszczalność.

Dla roztworu 1,0% (m/m) o masie 100,0 g potrzeba 1,0 g substancji i odpowiedniej ilości wody jako rozpuszczalnika. Kluczowe jest jednak jak tę wodę zastosować. Ponieważ substancja rozpuszcza się we wrzącej wodzie, prawidłowa procedura polega na rozpuszczeniu odważonej substancji w gorącej (wrzącej) wodzie, a następnie po ostudzeniu uzupełnieniu ubytku wodą do masy 100,0 g. To "dopełnienie po ostudzeniu" ma sens praktyczny: podczas ogrzewania i mieszania część wody może odparować, a objętość/massa roztworu zmienia się wraz z temperaturą. Dopełnienie po ochłodzeniu pozwala uzyskać właściwą końcową masę roztworu i tym samym właściwe stężenie.

  • Odpowiedź "w 99,0 g wody o temperaturze pokojowej" jest niezgodna z warunkiem rozpuszczalności: skoro substancja jest trudno rozpuszczalna w wodzie, w temperaturze pokojowej może nie rozpuścić się w pełni lub wymagać nieakceptowalnie długiego czasu/warunków.
  • Odpowiedź "w niewielkiej ilości etanolu 96% v/v i dopełnić do 100,0 g wodą" jest pułapką: etanol często bywa współrozpuszczalnikiem, ale tutaj podano, że substancja jest w nim trudno rozpuszczalna, więc nie rozwiązuje to problemu i nie wynika z opisu substancji.
  • Odpowiedź "w mieszaninie wody i etanolu (1:1) w temperaturze pokojowej" również nie pasuje, bo łączy dwa rozpuszczalniki, w których rozpuszczalność jest określona jako trudna, i dodatkowo pozostaje przy temperaturze pokojowej, mimo że wskazano skuteczny warunek: wrząca woda.

Wniosek egzaminacyjny: opis rozpuszczalności determinuje wybór warunków sporządzania. Jeśli substancja rozpuszcza się dopiero we wrzącej wodzie, to prawidłowe jest rozpuszczenie w gorącej wodzie i końcowe dopełnienie po ostudzeniu do wymaganej masy roztworu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że w temperaturze pokojowej substancja może rozpuszczać się słabo, natomiast po ogrzaniu wody do wrzenia rozpuszczalność istotnie rośnie i rozpuszczenie wymaganej ilości staje się możliwe w praktycznym czasie.
Po ogrzewaniu część wody może odparować, a objętość i gęstość roztworu zależą od temperatury. Dopełnienie po ostudzeniu pozwala uzyskać prawidłową końcową masę (np. 100,0 g) i właściwe stężenie roztworu.
W praktyce oznacza to, że rozpuszczenie w wodzie w temperaturze pokojowej będzie utrudnione: może wymagać większej ilości rozpuszczalnika, dłuższego mieszania lub podgrzania. Nie zakłada się, że substancja łatwo rozpuści się w małej ilości wody.
Nie wynika to z treści, bo podano, że substancja jest trudno rozpuszczalna także w etanolu 96%. Współrozpuszczalnik ma sens, gdy poprawia rozpuszczalność; tutaj wskazówką jest raczej zastosowanie wysokiej temperatury wody.
Stężenie 1,0% (m/m) oznacza 1,0 g substancji w 100,0 g roztworu. W praktyce odważa się 1,0 g substancji, rozpuszcza w odpowiednich warunkach i uzupełnia rozpuszczalnikiem do masy 100,0 g.
Częstym błędem jest ignorowanie warunku temperatury i próba rozpuszczania w wodzie w temperaturze pokojowej "bo to roztwór wodny". Drugi błąd to dopełnianie przed zakończeniem rozpuszczania lub bez uwzględnienia parowania podczas ogrzewania.
To informacja o stężeniu etanolu wyrażonym objętościowo (v/v). W kontekście zadania ma wskazać, że nawet w takim etanolu substancja rozpuszcza się trudno, więc nie należy zakładać, że etanol będzie skutecznym rozpuszczalnikiem pomocniczym.
W tym typie zadania podano masę końcową roztworu (100,0 g), więc dopełnia się do masy, nie do objętości. To ważne, bo masa nie zależy bezpośrednio od temperatury tak jak objętość, a parowanie zmienia masę rozpuszczalnika.
Jeżeli substancja jest trudno rozpuszczalna zarówno w wodzie, jak i w etanolu, to ich mieszanka nie gwarantuje poprawy. Bez dodatkowej przesłanki (np. lepsza rozpuszczalność w określonej proporcji) taki wybór jest nieuzasadniony.
Ćwicz interpretację opisów rozpuszczalności i łącz je z decyzją technologiczną: wybór rozpuszczalnika, temperatury i kolejności czynności (rozpuścić → ostudzić → dopełnić). Warto też powtarzać różnice między stężeniami m/m, m/v i v/v.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Materiały:

  • Podręczniki z technologii postaci leku i receptury aptecznej (działy: roztwory, rozpuszczalność, sporządzanie roztworów)
  • Materiały dydaktyczne szkoły/podstawy programowej dla technika farmaceutycznego w zakresie receptury
  • Farmakopealne/kompendialne opisy rozpuszczalności i zasady sporządzania roztworów (wymagają wglądu do aktualnego wydania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego