Klasyfikacja operacji gospodarczych według wpływu na bilans opiera się na tym, które grupy bilansowe ulegają zmianie: aktywa, pasywa albo obie jednocześnie.
W zdarzeniu: "Wpłata do kasy przez pracownika niewykorzystanej zaliczki na pokrycie kosztów podróży służbowej" pojawiają się dwa kluczowe elementy:
- następuje wpływ gotówki do kasy (aktywa rosną w pozycji "kasa"),
- jednocześnie pracownik oddaje część wcześniej pobranej zaliczki, czyli zmniejsza się pozycja aktywów związana z rozliczeniem zaliczki/rozrachunkiem (aktywa maleją w innej pozycji).
To oznacza, że operacja dotyczy wyłącznie aktywów i powoduje przesunięcie w ramach aktywów (jedna pozycja w górę, druga w dół). Suma bilansowa nie musi się zmieniać, a pasywa pozostają bez zmian. Taki mechanizm jest typowy dla operacji aktywnej.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- "pasywna" byłaby właściwa, gdyby zmieniały się tylko pasywa (np. powstanie lub spłata zobowiązania bez wpływu na aktywa w danym momencie). Tu mamy ruch środków w kasie, więc aktywa na pewno się zmieniają.
- "aktywno-pasywna zwiększająca" wymagałaby jednoczesnego wzrostu aktywów i wzrostu pasywów (np. zakup towarów na kredyt kupiecki). W opisywanej sytuacji nie powstaje nowe zobowiązanie ani kapitał – pasywa nie rosną.
- "aktywno-pasywna zmniejszająca" oznaczałaby jednoczesny spadek aktywów i spadek pasywów (np. spłata zobowiązania z rachunku bankowego). Zwrot zaliczki do kasy nie zmniejsza pasywów, bo zaliczka jest rozliczeniem w aktywach, a nie typową spłatą zobowiązania bilansowego.
Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o zaliczkach często "kasa" zmienia się w jedną stronę, a konto rozrachunkowe/rozliczeniowe w drugą. Jeśli pasywa nie są poruszone, najczęściej jest to operacja aktywna.
