Klasyfikacja operacji gospodarczych opiera się na tym, które strony bilansu ulegają zmianie: aktywa, pasywa czy obie jednocześnie.
W zdarzeniu "wpłata do kasy przez pracownika niewykorzystanej zaliczki na koszty podróży służbowej" kluczowe jest to, że wypłacona wcześniej zaliczka stanowi zwykle należność od pracownika (rozrachunki z pracownikami) ujmowaną po stronie aktywów. Gdy pracownik zwraca niewykorzystaną część zaliczki:
- Kasa (aktywa) – zwiększa się, bo gotówka wpływa do firmy.
- Rozrachunki z pracownikiem z tytułu zaliczki (aktywa) – zmniejszają się, bo pracownik oddaje środki i jego rozrachunek się rozlicza.
Zatem zmieniają się dwie pozycje w aktywach, a pasywa pozostają bez zmian. To oznacza operację aktywną: przesunięcie wewnątrz aktywów, bez zmiany sumy bilansowej.
Dlaczego pozostałe typy nie pasują?
- Operacja pasywna dotyczy wyłącznie pasywów (np. zamiana źródeł finansowania). Tutaj pasywa nie zmieniają się wcale.
- Operacja aktywno-pasywna zwiększająca powoduje wzrost aktywów i jednoczesny wzrost pasywów (np. zakup na kredyt). W zwrocie zaliczki nie powstaje nowe zobowiązanie ani kapitał.
- Operacja aktywno-pasywna zmniejszająca zmniejsza aktywa i pasywa równocześnie (np. spłata zobowiązania gotówką). Taki przypadek mógłby wystąpić przy spłacie zobowiązania wobec pracownika, ale zwrot niewykorzystanej zaliczki jest rozliczeniem należności (aktywów), a nie zobowiązania (pasywów).
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zadaj sobie pytanie, czy rozrachunek z pracownikiem jest w danej sytuacji należnością (aktywa) czy zobowiązaniem (pasywa). To zwykle rozstrzyga typ operacji.
