KWALIFIKACJA EKA5 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 32.
Operacja gospodarcza zaksięgowana na podstawie dowodu PK 2 przedstawia
Ilustracja przedstawia fragment dokumentacji księgowej związanej z operacjami gospodarczymi.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dowód PK służy do ujęcia w księgach zdarzeń, które nie wynikają bezpośrednio z faktury czy dokumentów magazynowych. Nadwyżka wyrobów gotowych ujawniona podczas inwentaryzacji zwiększa stan tych zapasów i jest typowym zdarzeniem ujmowanym zapisem PK, dlatego wskazana odpowiedź najlepiej opisuje operację.

Pełne wyjaśnienie:

W inwentaryzacji mogą zostać ujawnione różnice inwentaryzacyjne, czyli rozbieżności między stanem ewidencyjnym a stanem rzeczywistym. Podstawowe typy różnic to nadwyżki (stan rzeczywisty jest wyższy niż w księgach) oraz niedobory (stan rzeczywisty jest niższy).

Odpowiedź "ujawnioną w czasie inwentaryzacji nadwyżkę wyrobów gotowych" jest poprawna, ponieważ nadwyżka wyrobów gotowych oznacza, że w magazynie/na produkcji faktycznie znajduje się więcej wyrobów niż wykazuje ewidencja. Skutkiem jest konieczność doprowadzenia ksiąg do zgodności ze stanem rzeczywistym poprzez zwiększenie stanu wyrobów gotowych. Takie zdarzenie bywa ujmowane na podstawie PK (polecenia księgowania), gdy zapis wynika z ustaleń inwentaryzacji i protokołów, a nie z typowej faktury.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe w tym ujęciu?

  • "ujawniony w czasie inwentaryzacji niedobór materiałów" opisuje sytuację odwrotną (braki) i dotyczącą innej grupy zapasów (materiały, nie wyroby gotowe). To inny rodzaj operacji oraz inna treść zdarzenia.
  • "ujawnioną w czasie inwentaryzacji nadwyżkę materiałów" wprawdzie wskazuje na nadwyżkę, ale nadal dotyczy materiałów, a nie wyrobów gotowych, więc nie odpowiada opisowi operacji związanej z wyrobami.
  • "kompensatę niedoboru z nadwyżką" to odrębna procedura rozliczenia różnic (gdy spełnione są warunki pozwalające kompensować różnice w ramach tej samej inwentaryzacji). Nie jest to to samo co proste stwierdzenie nadwyżki wyrobów gotowych.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czego dotyczy zapas (materiały czy wyroby gotowe), a dopiero potem, czy jest to nadwyżka czy niedobór. To zwykle eliminuje dwie odpowiedzi od razu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dowód PK (polecenie księgowania) to dokument księgowy używany do ujęcia operacji, które nie mają typowej faktury lub dokumentu magazynowego, np. korekt, przeksięgowań czy rozliczeń wynikających z inwentaryzacji. Ważne jest, by PK zawierał opis operacji, datę i podpisy osób uprawnionych.
Nadwyżka inwentaryzacyjna występuje wtedy, gdy podczas spisu z natury stwierdzono stan rzeczywisty wyższy niż wynika z ewidencji księgowej lub magazynowej. W praktyce oznacza to konieczność zwiększenia stanu zapasów w księgach i wyjaśnienia przyczyn powstania różnicy.
Niedobór inwentaryzacyjny to sytuacja, gdy stan rzeczywisty zapasów jest niższy od stanu ewidencyjnego. Taka różnica wymaga wyjaśnienia (np. błędy ewidencji, ubytki, szkody) oraz rozliczenia w księgach zgodnie z przyjętymi zasadami jednostki i wynikami postępowania wyjaśniającego.
Materiały to składniki zużywane do wytwarzania lub świadczenia usług (wejście do procesu). Wyroby gotowe to produkty zakończonego procesu produkcyjnego, przeznaczone do sprzedaży. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest wychwycenie, czy zapas jest "wejściem" czy "wynikiem" produkcji.
Bo nadwyżka oznacza, że fizycznie istnieje więcej wyrobów niż pokazują księgi. Aby ewidencja odzwierciedlała rzeczywistość, należy podnieść wartość/ilość wyrobów gotowych w księgach. Dzięki temu bilans i sprawozdawczość nie zaniżają majątku jednostki.
Nie zawsze. Kompensata to szczególny sposób rozliczenia różnic, który stosuje się tylko w określonych warunkach (m.in. gdy różnice dotyczą porównywalnych składników i da się uzasadnić powiązanie). Na egzaminie trzeba rozpoznać, czy opis dotyczy kompensaty, czy zwykłej nadwyżki/niedoboru.
Po zakończeniu spisu z natury i ustaleniu różnic sporządza się zestawienia oraz protokoły wyjaśniające. Dopiero na tej podstawie dokonuje się ujęcia skutków w księgach rachunkowych, często właśnie dokumentem PK, bo zapis wynika z decyzji rozliczeniowych po inwentaryzacji.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie, czego dotyczy różnica (materiały vs wyroby gotowe), automatyczne wybieranie "niedoboru", bo częściej się o nim mówi, oraz ignorowanie słowa "kompensata", które oznacza odrębny sposób rozliczenia. Pomaga zasada: najpierw rodzaj zapasu, potem typ różnicy.
Opis powinien jednoznacznie wskazywać, jakiego zdarzenia dotyczy zapis (np. nadwyżka/niedobór, jaki składnik zapasów), datę operacji, podstawę (np. protokół, zestawienie różnic), kwotę oraz dekretację. Dzięki temu można ocenić, czy księgowanie jest zasadne i jaką operację przedstawia.
Wypisz w myślach dwa kryteria: (1) typ różnicy (nadwyżka czy niedobór), (2) rodzaj zapasu (materiały czy wyroby gotowe). Następnie dopasuj odpowiedź, która spełnia oba kryteria jednocześnie. To ogranicza ryzyko wyboru opcji "prawie takiej samej".
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Dowód PK służy do ujęcia w księgach zdarzeń, które nie wynikają bezpośrednio z faktury czy dokumentów magazynowych."

Materiały:

  • Podręcznik do rachunkowości finansowej (dział: zapasy i inwentaryzacja)
  • Instrukcja inwentaryzacyjna jednostki (jeśli dostępna w materiałach szkolnych)
  • Materiały CKE/OKE: przykładowe arkusze i zadania z inwentaryzacji oraz dowodów księgowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego