KWALIFIKACJA MEP2 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 28.
Które oznaczenie dotyczy pasowania mieszanego według zasady stałego otworu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie mieszane w układzie stałego otworu oznacza, że otwór ma strefę H, a wałek ma taką strefę, która może dać zarówno niewielki luz, jak i niewielki wcisk. Oznaczenie H6/m5 odpowiada pasowaniu przejściowemu. Pozostałe warianty typowo dają wyraźny wcisk (s) albo luz (h, f).

Pełne wyjaśnienie:

W systemie tolerancji i pasowań (układ ISO) zapis typu H6/m5 składa się z dwóch części: otworu i wałka.

  • H6 oznacza otwór w układzie stałego otworu: dolna odchyłka otworu jest równa zeru, a położenie strefy tolerancji otworu jest "bazowe". Liczba 6 to klasa dokładności (IT) otworu.
  • m5 oznacza wałek o strefie tolerancji położonej powyżej zera (dodatnie odchyłki w porównaniu do wymiaru nominalnego) i klasie IT5.

Pasowanie mieszane (przejściowe) to takie, w którym w zależności od rzeczywistych wymiarów wykonania elementów może wystąpić niewielki luz albo niewielki wcisk. W układzie stałego otworu realizuje się je dobierając odpowiednią literę wałka (np. strefy z okolic "k/m" w typowych tablicach pasowań). Dlatego odpowiedź H6/m5 jest właściwa.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do "mieszanego" w typowym ujęciu?

  • H6/s5 – strefa s dla wałka jest przesunięta na tyle wysoko, że zwykle prowadzi do pasowania z wyraźnym wciskiem (interference fit), a nie przejściowego.
  • H6/h5 – strefa h dla wałka ma górną odchyłkę równą zero, co w układzie stałego otworu z otworem H typowo daje pasowanie z luzem (clearance fit), a nie mieszane.
  • H6/f6 – strefa f dla wałka jest poniżej zera, co sprzyja uzyskaniu luzu; to nie jest wariant przejściowy.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj układ (tu: stały otwór = litera H po stronie otworu), a dopiero potem oceniaj literę wałka pod kątem rodzaju pasowania (luzowe / mieszane / wciskowe). Sama klasa IT (np. 5 czy 6) wpływa na "szerokość" tolerancji, ale nie przesądza o rodzaju pasowania bez położenia strefy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pasowanie mieszane (przejściowe) to takie, w którym w zależności od rzeczywistych odchyłek wykonania może wystąpić mały luz albo mały wcisk. Stosuje się je, gdy potrzebna jest dobra współosiowość, ale montaż nie ma być skrajnie "luźny" ani "na twardy wcisk".
Układ stałego otworu rozpoznasz po tym, że po stronie otworu występuje litera H (np. H6). Oznacza to, że dobór rodzaju pasowania realizuje się głównie przez zmianę litery strefy tolerancji wałka (np. f, h, m, s).
W układzie stałego otworu otwór H jest bazą, a strefa wałka m jest przesunięta w górę względem zera w sposób typowo dający przejście między luzem a wciskiem. W efekcie wynik może być minimalnie "na luz" lub minimalnie "na wcisk".
H6/h5 w typowej interpretacji daje pasowanie z luzem, ponieważ wałek w strefie h ma górną odchyłkę równą zero, a otwór H ma dolną odchyłkę równą zero. W praktyce uzyskuje się brak wciskiwania i możliwość swobodniejszego montażu.
Dla układu stałego otworu pasowania wciskowe zwykle wynikają z liter stref wałka położonych wyżej (większe dodatnie odchyłki), np. takich jak s. Im bardziej strefa wałka jest "nad zerem", tym większe prawdopodobieństwo wciskiwania elementu.
Liczba 6 oznacza klasę dokładności (stopień tolerancji, tzw. IT). Określa ona szerokość pola tolerancji: im mniejsza liczba, tym węższa tolerancja (większa dokładność wykonania). Nie mówi jednak sama z siebie, czy będzie luz czy wcisk.
Klasa IT opisuje tylko "szerokość" tolerancji, a o rodzaju pasowania (luzowe/mieszane/wciskowe) decyduje przede wszystkim położenie strefy względem zera (litera). Dlatego para 6/5 może dać różne efekty, zależnie od liter H, h, m, s itd.
Pasowania przejściowe wykorzystuje się, gdy ważna jest dobra osiowość i powtarzalność pozycjonowania, ale element może wymagać montażu/serwisu bez nadmiernego ryzyka uszkodzeń. To częste podejście w precyzyjnych oprawach, tulejach i połączeniach ustalających.
Tak, bo błędne pasowanie może powodować bicie, niewspółosiowość lub naprężenia w elementach montażowych. To może skutkować rozjustowaniem osi optycznej, gorszym pozycjonowaniem soczewek lub niestabilnością zespołu. Dobór pasowania wpływa więc pośrednio na parametry układu.
Najpierw ustal bazę: H po stronie otworu oznacza układ stałego otworu. Potem oceniaj literę wałka: strefy typowo "niżej" dają luz, "wyżej" dają wcisk, a strefy pośrednie mogą dawać pasowanie mieszane. Na końcu pamiętaj, że IT wpływa na zakres, nie na kierunek odchyłki.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Pasowanie mieszane w układzie stałego otworu oznacza, że otwór ma strefę H, a wałek ma taką strefę, która może dać zarówno niewielki luz, jak i niewielki wcisk."

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1 (system tolerancji i pasowań, definicje i zasady układu otworu/wałka)
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2 (tablice i dane dotyczące odchyłek oraz pasowań)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej: system tolerancji i pasowań (otwór/wałek)
  • Tablice pasowań i przykładów zastosowań (luzowe, przejściowe, wciskowe) dla układu stałego otworu
  • Ćwiczenia: klasyfikacja pasowań na podstawie oznaczeń literowych i przykładowych zastosowań montażowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego