W zadaniu trzeba rozpoznać, jaki symbol należy wpisać do ramki tolerancji geometrycznej, aby wymaganie dotyczyło współosiowości powierzchni walcowych pokazanych na rysunku. Współosiowość jest zaliczana do tolerancji położenia i służy do określenia, jak dokładnie oś tolerowanej powierzchni walcowej ma być wyrównana względem osi elementu bazowego (bazy).
Poprawny symbol współosiowości w systemie ISO (PN-EN ISO 1101) to dwa współśrodkowe (koncentryczne) okręgi. Taki znak w pierwszym polu ramki informuje, że sprawdzamy położenie osi (a nie sam kształt przekroju). W praktyce pole tolerancji współosiowości można rozumieć jako walec o średnicy równej wartości tolerancji, którego oś pokrywa się z osią bazy; oś elementu tolerowanego musi się w nim mieścić.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:
- Okrągłość (pojedynczy okrąg) to tolerancja kształtu. Dotyczy tego, jak bardzo zarys przekroju odbiega od idealnego okręgu, ale nie odnosi osi jednego walca do osi drugiego. Nie opisuje więc wyrównania współosiowego stopni wałka.
- Równoległość (dwie linie równoległe) to tolerancja kierunku. Określa, czy oś lub tworząca jest równoległa do bazy, ale nie wymusza wspólnej osi dwóch powierzchni walcowych.
- Symetria również należy do tolerancji położenia, jednak dotyczy symetrycznego położenia elementu względem płaszczyzny/osi odniesienia, a nie pokrycia się osi dwóch walców.
W kontekście montażu i eksploatacji urządzeń mechatronicznych współosiowość jest kluczowa dla elementów obrotowych (wały, sprzęgła, koła zębate), bo niewspółosiowość prowadzi do drgań, hałasu i przyspieszonego zużycia łożysk oraz uszczelnień.
