KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 6.
Oznaczenie pasowania według zasady stałego otworu przedstawia zapis
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zasada stałego otworu oznacza, że strefa tolerancji otworu ma położenie "H" (dolna odchyłka równa 0), a rodzaj pasowania uzyskuje się przez dobór litery dla wałka (np. p) i klas IT. Zapis "O35H7/p6" spełnia ten warunek: otwór ma H7, wałek p6.

Pełne wyjaśnienie:

W systemie tolerancji i pasowań otwór–wałek kluczowe jest rozpoznanie, który element ma stałą bazę. W systemie stałego otworu przyjmuje się, że położenie strefy tolerancji otworu jest stałe i oznaczone literą H. Oznacza to, że dolna odchyłka otworu jest równa 0, a cały "charakter" pasowania (luzowe, przejściowe, wciskowe) uzyskuje się przez dobór położenia strefy tolerancji wałka (litery takie jak g, h, k, m, n, p itd.) oraz klas dokładności IT (np. 6, 7).

Odpowiedź "O35H7/p6" jest zgodna z tą zasadą, ponieważ:

  • w części dotyczącej otworu występuje oznaczenie H7, czyli baza "H" i klasa IT7,
  • w części dotyczącej wałka występuje oznaczenie p6, czyli inne położenie strefy tolerancji dobierane do wymaganego pasowania oraz klasa IT6.

Pozostałe odpowiedzi są błędne z typowych powodów spotykanych na egzaminach:

  • "O30p6/H7" odwraca logikę zapisu (wałek/otwór) lub sugeruje, że baza "H" jest po stronie wałka, co nie opisuje systemu stałego otworu w standardowym ujęciu.
  • "O25h7/P6" zawiera literę h dla otworu (co nie jest bazą stałego otworu) oraz nietypowe zestawienie wielkości liter, które może prowadzić do mylenia, czy chodzi o otwór czy wałek.
  • "O40P6/h7" wskazuje bazę inną niż "H" po stronie otworu oraz dodatkowo używa "h" po stronie wałka, co jest charakterystyczne raczej dla systemu stałego wałka (baza "h"), a nie stałego otworu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie brzmi o "stały otwór", szukaj odpowiedzi, w której przy otworze stoi litera H. Jeśli pytanie dotyczy "stałego wałka", wtedy przy wałku powinna pojawić się litera h.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
System stałego otworu to sposób doboru pasowań, w którym otwór ma stałe położenie strefy tolerancji oznaczone literą H. Zmienia się natomiast literę i klasę tolerancji wałka (np. g6, k6, p6), aby uzyskać pasowanie luzowe, przejściowe lub wciskowe.
Rozpoznasz je po tym, że przy otworze występuje litera H, np. H7. Wtedy dobierana jest litera dla wałka (np. p6). Jeśli natomiast stały jest wałek, zwykle przy wałku pojawia się litera h.
Litera H definiuje położenie strefy tolerancji otworu tak, że jej dolna granica jest odniesiona do wymiaru nominalnego. Dzięki temu konstruktor i technolog mogą przyjmować "bazowy" otwór, a różne rodzaje pasowań uzyskiwać przez zmianę tolerancji wałka.
Liczby (np. 7 i 6) oznaczają klasy dokładności tolerancji (IT). Mniejsza liczba zwykle wiąże się z węższą tolerancją (większą dokładnością wykonania). W zapisie H7/p6 otwór ma klasę IT7, a wałek IT6.
Zestawienie H7 z wałkiem o położeniu strefy "p" jest typowo kojarzone z pasowaniem wciskowym (montaż na wcisk). Dokładny charakter (zakres luzu/wcisku) zależy od średnicy nominalnej i tabel odchyłek, ale sama litera "p" sugeruje przesunięcie wałka w stronę dodatnich odchyłek.
W standardowym zapisie pasowania przyjmuje się kolejność otwór/wałek, np. H7/p6. Zapis odwrócony może wprowadzać niejednoznaczność na egzaminie, bo utrudnia szybkie wskazanie bazy. Dlatego, aby potwierdzić stały otwór, najlepiej widzieć "H" po stronie otworu.
Najczęstsze błędy to: pomylenie elementów (otwór vs wałek), ignorowanie wielkości liter, automatyczne kojarzenie "h" z otworem, oraz wybór odpowiedzi z odwróconą kolejnością zapisu. Pomaga zasada: stały otwór → H przy otworze.
W systemie stałego otworu bazą jest H po stronie otworu, a zmieniasz wałek. W systemie stałego wałka bazą jest h po stronie wałka, a zmieniasz otwór. W praktyce wybór zależy od technologii: który element łatwiej wykonywać jako "bazowy" w produkcji.
System stałego otworu często wybiera się, gdy otwory wykonuje się narzędziami o ustalonych wymiarach (np. rozwiertakami) i wygodnie jest utrzymać je jako bazę. Wtedy różne pasowania uzyskuje się, dobierając różne tolerancje wałków dla tego samego "bazowego" otworu.
Najlepiej ćwiczyć na krótkich zestawach: rozpoznaj, gdzie jest otwór i wałek, wskaż bazę (H lub h), a potem określ typ pasowania (luz/przejście/wcisk) na podstawie litery. Pomaga też robienie fiszek: "stały otwór → H", "stały wałek → h" oraz praca z tabelami odchyłek.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Zasada stałego otworu oznacza, że strefa tolerancji otworu ma położenie "H" (dolna odchyłka równa 0), a rodzaj pasowania uzyskuje się przez dobór litery dla wałka (np. p) i klas IT."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z działu: tolerancje, odchyłki, pasowania otwór–wałek
  • Tablice/opracowania do tolerancji i pasowań wg ISO 286 (część dotycząca stref tolerancji)
  • Przykłady rysunków technicznych maszyn z oznaczeniami H7/g6, H7/p6 itp.

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego