KWALIFIKACJA MEC9 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 4.
Oznaczenie pasowania według zasady stałego wałka przedstawia zapis
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zasada stałego wałka oznacza, że stałe (bazowe) jest położenie pola tolerancji wałka, najczęściej "h", gdzie górna odchyłka wałka wynosi 0. W zapisie 20F7/h6 część "h6" dotyczy wałka, więc jest to system stałego wałka. Zapisy z "H…" wskazują na stały otwór.

Pełne wyjaśnienie:

W systemie tolerancji i pasowań ISO zapis pasowania składa się z dwóch części: dla otworu oraz dla wałka, np. F7/h6. Litera określa odchyłkę podstawową (położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego), a liczba – klasę dokładności IT (szerokość tolerancji).

Zasada stałego wałka (system bazowy wałka) polega na tym, że położenie pola tolerancji wałka jest stałe, a dobiera się położenie pola tolerancji otworu tak, aby uzyskać wymagany luz lub wcisk. Najczęściej jako wałek bazowy stosuje się "h", gdzie górna odchyłka wałka jest równa 0, czyli pole tolerancji wałka "dochodzi" do wymiaru nominalnego od dołu.

Dlatego zapis 20F7/h6 spełnia zasadę stałego wałka, ponieważ wałek ma oznaczenie h6 (bazowy wałek), a otwór ma oznaczenie F7, które jest dobierane zależnie od potrzebnego charakteru pasowania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w kontekście "stałego wałka"?

  • H11/d11 – litera H dotyczy otworu i oznacza typowy system stałego otworu, a nie stałego wałka.
  • H5/js4 – ponownie H wskazuje na bazowy otwór (stały otwór). Dodatkowo js jest strefą symetryczną względem zera, ale nie tworzy zasady stałego wałka.
  • H7/u7 – obecność H oznacza system stałego otworu; wałek u to inna strefa odchyłki podstawowej, dobierana do uzyskania określonego wcisku, lecz nie jest to "stały wałek".

Wskazówka egzaminacyjna: aby szybko rozpoznać system, spójrz na literę przy wałku. Jeśli wałek ma h (np. …/h6), to najczęściej jest to system stałego wałka. Jeśli otwór ma H (np. H7/…), to jest to system stałego otworu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To sposób doboru pasowań, w którym stałe jest położenie pola tolerancji wałka (najczęściej strefa h), a zmienia się położenie pola tolerancji otworu, aby uzyskać luz lub wcisk.
Sprawdź oznaczenie wałka (część po ukośniku). Jeśli wałek ma strefę h (np. …/h6), to jest to typowy sygnał systemu stałego wałka. Oznaczenie otworu dobiera się wtedy zależnie od wymagań montażu.
W systemie ISO strefa h dla wałka ma górną odchyłkę równą 0, czyli pole tolerancji wałka dochodzi do wymiaru nominalnego od dołu. To ułatwia dobór różnych pasowań przez zmianę strefy otworu.
Litera H dotyczy zwykle otworu i oznacza strefę bazową otworu (dolna odchyłka równa 0). W praktyce jest to najczęstszy znak rozpoznawczy systemu stałego otworu, a nie stałego wałka.
20 to wymiar nominalny. F7 opisuje otwór: strefa F i klasa IT7. h6 opisuje wałek: strefa h i klasa IT6. Ponieważ wałek jest w strefie h, pasowanie zapisano wg zasady stałego wałka.
Nie. Oznaczenie js odnosi się do strefy tolerancji symetrycznej względem zera, ale nie definiuje "stałego" elementu. O systemie bazowym decyduje to, czy bazowy jest otwór (często H) czy wałek (często h).
Najczęściej myli się wielkość litery i przypisanie do elementu: H (otwór) vs h (wałek). Drugi błąd to patrzenie tylko na liczbę (np. 6, 7, 11) i ignorowanie litery, która w tym pytaniu jest kluczowa.
W typowym zapisie Otwór/Wałek część przed ukośnikiem dotyczy otworu (np. F7), a po ukośniku dotyczy wałka (np. h6). Na egzaminie warto zawsze najpierw ustalić tę kolejność.
Nie bezpośrednio. O tym, czy jest to system stałego wałka, decyduje strefa tolerancji wałka (np. h). Wymiar nominalny wpływa natomiast na konkretne wartości odchyłek i szerokości tolerancji w tablicach ISO.
Najpierw opanuj rozróżnienie system stałego otworu (często H) i system stałego wałka (często h). Potem ćwicz czytanie zapisów typu F7/h6 i dobieranie charakteru pasowania (luzowe/przejściowe/wciskowe) z tablic oraz zadań praktycznych.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zasada stałego wałka oznacza, że stałe (bazowe) jest położenie pola tolerancji wałka, najczęściej "h", gdzie górna odchyłka wałka wynosi 0.

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1, System tolerancji i pasowań ISO — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłki i pasowania (treść normy, definicje systemu stałego otworu i stałego wałka)
  • PN-EN ISO 286-2, System tolerancji i pasowań ISO — Część 2: Tablice klas tolerancji i odchyłek podstawowych (treść normy, strefy H i h)

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań ISO (materiały dydaktyczne do metrologii warsztatowej)
  • Podręczniki i skrypty z metrologii technicznej oraz tolerancji i pasowań (działy o systemie stałego otworu i stałego wałka)
  • Ćwiczenia z odczytywania oznaczeń na rysunku technicznym maszynowym (pasowania, tolerancje, chropowatość)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego