KWALIFIKACJA MEC9 - TEST WIEDZY NR 2

PYTANIE NR 21.
Oznaczenie pasowaniaRodzaj pasowania
H7/h6
H8/f7
H7/s6
H8/u7
Dopasuj odpowiednie rodzaje pasowań do podanych oznaczeń.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układzie otworu bazowego litera H oznacza, że dolna odchyłka otworu wynosi 0. O połączeniu decyduje położenie pola tolerancji wałka: h daje co najmniej luz (pasowanie luzowe), f leży poniżej zera (luzowe), s bywa blisko zera (przejściowe), a u jest powyżej zera (wcisk/ścisłe).

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowania pierwsza część (np. H7) dotyczy otworu, a druga (np. h6) dotyczy wałka. W typowym układzie otworu bazowego litera H oznacza, że dolna odchyłka otworu jest równa 0, czyli pole tolerancji otworu zaczyna się od wymiaru nominalnego i "idzie w górę".

O tym, czy połączenie będzie luzowe, przejściowe czy ścisłe (wciskowe), rozstrzyga przede wszystkim położenie pola tolerancji wałka względem zera:

  • h – górna odchyłka wałka wynosi 0, więc wałek nie przekracza nominalu. Przy otworze H minimalnie można uzyskać brak wcisku, a typowo występuje luz (pasowanie luzowe).
  • f – pole tolerancji wałka jest przesunięte poniżej zera, czyli wałek jest "mniejszy" od nominalu. W połączeniu z otworem H daje to pasowanie luzowe (zwykle większy luz niż dla h).
  • s – pole tolerancji wałka jest przesunięte powyżej zera, ale niezbyt wysoko; w zależności od klas IT i konkretnego wymiaru nominalnego może wystąpić zarówno niewielki luz, jak i niewielki wcisk, dlatego klasyfikuje się je jako pasowanie przejściowe.
  • u – pole tolerancji wałka jest przesunięte wyraźnie powyżej zera, co sprzyja wystąpieniu wcisku w układzie z otworem H; takie połączenie zalicza się do pasowań ścisłych/wciskowych.

Dlatego przyporządkowanie: H7/h6 – luzujące, H8/f7 – luzujące, H7/s6 – przejściowe, H8/u7 – ścisłe jest spójne z zasadą interpretacji liter odchyłek podstawowych dla wałka w układzie otworu bazowego.

Pozostałe zestawy odpowiedzi są błędne, bo mylą typowe skutki przesunięcia pola tolerancji wałka: przypisują f do pasowań ścisłych (choć zwykle zwiększa luz), traktują u jako luzowe (mimo że sprzyja wciskowi) albo zmieniają klasyfikację h na przejściową/ścisłą bez podstaw w położeniu pola tolerancji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Litera H w układzie tolerancji oznacza, że dolna odchyłka otworu wynosi 0, czyli otwór nie jest "mniejszy" od nominalu. Pole tolerancji otworu zaczyna się na wymiarze nominalnym i rozciąga w stronę dodatnią.
Litera h oznacza, że górna odchyłka wałka wynosi 0, więc wałek nie przekracza wymiaru nominalnego. W połączeniu z otworem typu H bardzo często daje pasowanie luzowe (co najmniej bez wcisku).
Najpierw sprawdź układ (np. otwór bazowy H). Potem oceń, czy pole tolerancji wałka leży poniżej zera (np. f) lub kończy się na zerze (np. h). To zwykle oznacza, że będzie występował luz, a nie wcisk.
Dla H dolna odchyłka otworu to 0, a dla h górna odchyłka wałka to 0. Otwór nie schodzi poniżej nominalu, a wałek nie rośnie powyżej nominalu, więc typowo pojawia się luz (a nie trwały wcisk).
Pasowanie przejściowe to takie, w którym w zależności od rzeczywistych wymiarów wykonania może wystąpić mały luz albo mały wcisk. Pojawia się, gdy pola tolerancji otworu i wałka są blisko siebie i częściowo "nakładają się" w okolicy zera.
Litera u dla wałka oznacza pole tolerancji przesunięte wyraźnie powyżej zera. W układzie z otworem bazowym H zwiększa to prawdopodobieństwo, że wałek będzie większy od otworu w granicach tolerancji, czyli pojawi się wcisk.
Liczby (np. 7, 6, 8) oznaczają klasę dokładności IT, czyli szerokość pola tolerancji. Mniejsza liczba zwykle oznacza węższą tolerancję (dokładniejsze wykonanie), ale o rodzaju luz/wcisk decyduje głównie położenie pola (litera).
Częsty błąd to ocenianie pasowania tylko po liczbach IT (np. "6 jest ciaśniejsze niż 8"), bez analizy liter. Drugi błąd to mylenie, czy dana litera dotyczy otworu czy wałka. W praktyce zawsze najpierw ustal układ (H/h) i dopiero potem typ pasowania.
Pasowania luzowe stosuje się tam, gdzie potrzebny jest łatwy montaż/demontaż i ruch (np. tuleje ślizgowe, osadzenia z wymaganym luzem). Pasowania ścisłe/wciskowe stosuje się do trwałego osadzania (np. piasty, pierścienie w wybranych połączeniach).
Naucz się: (1) co oznaczają litery dla otworu i wałka, (2) czym jest układ otworu bazowego, (3) różnic między luzowym, przejściowym i wciskowym. Ćwicz na tablicach pasowań i rozwiązuj krótkie zestawy typu: H7/h6, H8/f7, H7/s6, H8/u7.
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "W układzie otworu bazowego litera H oznacza, że dolna odchyłka otworu wynosi 0."

Źródła:

  • ISO 286-1: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań wg ISO 286 / PN-EN ISO 286 (część dotycząca odchyłek podstawowych)
  • Podręcznik metrologii warsztatowej (dział: tolerancje i pasowania)
  • Ćwiczenia z doboru pasowań w układzie otworu bazowego (zadania z przykładami liter: f, h, s, u)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego